Hành trình từ hạt giống đến cây cà phê
Cuốn sách mới vừa ra mắt đã đưa độc giả vào một chuyến hành trình đầy hấp dẫn, băng qua các lục địa và xuyên suốt dòng chảy lịch sử để khám phá nguồn gốc, sự phát triển và sức ảnh hưởng rộng lớn của cà phê – một trong ba thức uống phổ biến nhất thế giới. Tác phẩm do Joseph M. Walsh chấp bút, được Light Books và NXB Phụ nữ Việt Nam ấn hành.
Vì sao cây cà phê được nhân giống bằng cách ươm hạt?
Nhiều người cho rằng việc gieo hạt cà phê tốn thời gian vì lớp vỏ cứng của hạt. Tuy nhiên, đây lại là phương pháp tối ưu để tạo ra những cây cà phê khỏe mạnh và sinh trưởng tốt. Hiện nay, phần lớn cây cà phê vẫn được trồng bằng cách ươm hạt.
Cây cà phê có thể nhân giống theo ba phương pháp: gieo hạt, ghép chồi hoặc giâm cành. Hai cách sau khá phức tạp và ít được ưa chuộng. Trong quy trình canh tác, công đoạn trồng cây trong vườn ươm thường bị lơ là nhưng lại vô cùng quan trọng. Cây non cần được chăm sóc chu đáo và theo dõi sát sao để đạt tỷ lệ sống cao.
Để làm vườn ươm, cần chọn một mảnh đất chưa qua canh tác, thoai thoải, ấm và khô, đất mềm và không quá màu mỡ so với nơi cây sẽ được chuyển đến sau này. Vị trí cần gần nguồn nước, lý tưởng nhất là nơi có dòng chảy. Các luống gieo hạt cần được che bóng râm một phần, không quá tối cũng không để ánh nắng trực tiếp chiếu vào, đồng thời tránh để nước mưa từ cây che bóng dội xuống luống.
Trước khi gieo, phải dọn sạch gốc cây lớn, đào xới đất đến độ sâu 25-30 cm, làm tơi xốp và vun đất cao lên để thoát nước tốt. Chia đất thành các luống hẹp dài, đào rãnh sâu theo đường xéo trên luống để ngăn xói mòn do mưa. Hạt được gieo thành hàng cách nhau 15-25 cm, độ sâu khoảng 60 cm, mỗi hạt cách nhau 2,5 cm trong lỗ. Sau đó phủ nhẹ một lớp đất mùn và che bóng râm. Một cách che nắng rẻ tiền và hiệu quả là đặt cành cây lên khung nhẹ làm bằng cọc gỗ. Việc tưới nước nên thực hiện vào buổi sáng hoặc chiều tối.
Một giạ hạt cà phê cho ra khoảng 20.000 đến 30.000 cây. Hạt tốt nhất lấy từ cà phê “vỏ trấu”, hái khi chín tới, tách vỏ và vỏ thịt bằng tay, không lên men, không rửa và phơi khô nơi râm mát. Khi cây non mọc từ hai đến bốn lá (không kể lá mầm), cần cẩn thận bứng lên và chuyển từ luống gieo hạt sang vườn ươm, đặt cây cách nhau 25-30 cm, thực hiện vào thời tiết ẩm ướt nhiều mây. Trong quá trình này, phải hết sức tránh làm gãy rễ cái non. Nếu rễ cái quá dài, nên cắt xiên bớt để rễ nhanh mọc lại.
Nếu không chuyển cây ra vườn ươm, có thể để cây trên luống gieo hạt cho đến khi lớn hơn. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia khuyên nên chuyển cây vì cách này giúp rễ non cứng cáp hơn, tăng khả năng chống chịu côn trùng, sâu bệnh và thời tiết bất lợi khi trồng ra đồn điền. Một mẹo nhỏ để bảo vệ cây non khỏi sâu bọ là dùng một mẩu giấy rộng khoảng 7,5 cm quấn quanh chỗ thân nối với rễ khi trồng. Để tránh cây non bị nóng cháy sau khi trồng, cần áp dụng các biện pháp tạo bóng râm đơn giản.
Sau khoảng một năm hoặc khi cây đạt chiều cao khoảng 45 cm, chúng đã sẵn sàng để chuyển ra trồng lâu dài tại đồn điền.
Kẻ thù lớn nhất của cây cà phê
Không phải sâu bệnh hay hạn hán, kẻ thù nguy hiểm nhất của cây cà phê chính là gió. Gió mạnh có thể làm tróc vỏ thân cây, khiến cây dễ bị côn trùng tấn công và giảm tuổi thọ.
