Cuốn sách "Tất tần tật về cà phê" của Joseph M. Walsh (Light Books & NXB Phụ nữ Việt Nam) là hành trình khám phá nguồn gốc và sức ảnh hưởng của một trong ba thức uống phổ biến nhất thế giới. Trong đó, yếu tố hướng gió và hướng nắng được nhấn mạnh như những quyết định sống còn cho các đồn điền.
Hướng nắng: Sự khác biệt giữa Bắc và Nam
Trước khi phát quang rừng, chủ đồn điền cần xác định lợi thế của các hướng đón nắng và gió để điều chỉnh bóng râm phù hợp. Ánh nắng mặt trời ảnh hưởng lớn đến nhiệt độ đất và độ khô của cây, điều này đã được xác nhận bởi các nhà quan sát dày dạn kinh nghiệm. Sự khác biệt giữa sườn núi phía Bắc và phía Nam là rất rõ rệt: cỏ trên sườn Bắc xanh tươi, trong khi cỏ sườn Nam khô héo ngay cả trong thung lũng kín gió. Cây cà phê trên sườn Bắc khỏe mạnh, đầy sức sống; ngược lại, cây trên sườn Nam úa vàng, còi cọc. Ngay cả khi thiếu bóng râm, cây trên bờ Bắc vẫn sinh trưởng tốt hơn cây trên bờ Nam dù có bóng râm vừa phải. Trong vườn ươm, cây non trên sườn Bắc cần ít nước và bóng râm hơn hẳn.
Hướng gió: Yếu tố khó lường nhất
Hướng gió phức tạp hơn hướng nắng vì không thể xác định bằng toán học. Ở vùng đồi núi, nhiều chủ đồn điền bị đánh lừa khi cho rằng nơi này kín gió nhưng thực tế lại hứng chịu gió mạnh. Gió gây hại theo hai cách: làm cây nghiêng ngả, đứt rễ non; và kèm mưa xối xả gây xói mòn đất. Gió tây nam chỉ gây thiệt hại nặng trên sườn núi đầu tiên, khi vào sâu trong đất liền thì sức gió giảm đáng kể. Để đánh giá hướng gió, có thể dựa vào tình trạng đất: đất trên sườn đón gió thường khô cứng, xói mòn, thiếu mùn. Ngoài ra, độ nghiêng của cây rừng, đặc biệt là độ cong của ngọn, cho thấy sức gió tại khu vực đó.
Kết luận về hướng đất
Tóm lại, xét về hướng nắng, hướng Bắc là tốt nhất, hướng Nam là tệ nhất vì nóng gấp đôi. Giữa hướng Đông và Tây, không có sự khác biệt đáng kể về nhiệt lượng. Do đó, việc chọn đúng hướng gió và nắng là yếu tố then chốt để đồn điền cà phê phát triển bền vững.
