Cây cốt khí củ, còn được biết đến với tên khoa học là Reynoutria japonica hay Japanese knotweed, là một loại thực vật gây tranh cãi trên toàn cầu. Ở Việt Nam, nó thường được gọi là cốt khí củ hoặc cốt khí củ Nhật Bản. Loài cây này có hình dáng bên ngoài khá giống cây tre, và vào cuối mùa hè, nó nở ra những chùm hoa trắng tinh tế, tạo nên vẻ đẹp thu hút.
Món ngon ở châu Á, nỗi kinh hoàng ở phương Tây
Tại Trung Quốc và Nhật Bản, cốt khí củ được xem là một nguyên liệu ẩm thực quý giá. Người dân ở đây có thể ăn sống thân cây sau khi gọt vỏ, hoặc chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn. Lá non của cây cũng được dùng như một loại rau, kết hợp xào với thịt. Người Nhật thường hái và ăn thân cây khi leo núi, hoặc muối chua, cấp đông để dùng dần. Họ còn xào nhanh thân cây với dầu, gia vị và cá gỗ - một loại cá ngừ hun khói đặc trưng. Tuy nhiên, ở Mỹ và Anh, loài cây này lại là một cơn ác mộng thực sự.
Loài xâm lấn nguy hiểm bậc nhất
Đối với người Mỹ và người Anh, cốt khí củ được xếp vào danh sách các loài thực vật xâm lấn nguy hại nhất. Nó phát triển với tốc độ chóng mặt, tạo thành những bụi rậm dày đặc, làm nghẹt thở và tiêu diệt hoàn toàn các loài thực vật bản địa. Bộ rễ của cây có thể đâm sâu tới 3 mét và lan rộng hơn 20 mét. Điều đáng sợ hơn, rễ cây có khả năng xuyên thủng bê tông, làm nứt nền móng nhà, phá hoại đường ống nước và gây thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng. Chỉ cần một mảnh rễ hoặc thân nhỏ bằng móng tay còn sót lại trong đất, cây cũng có thể mọc lại và phát triển thành một quần thể mới.
Hậu quả pháp lý và kinh tế tại Mỹ và Anh
Theo nghiên cứu từ Đại học Cornell, chồi của cây cốt khí củ có thể đâm xuyên qua đường nhựa và các cấu trúc đô thị, gây thiệt hại kinh tế lớn. Nhiều bang ở Mỹ như Michigan, Connecticut và Minnesota đã đưa loài cây này vào danh sách cấm hoàn toàn. Việc sở hữu, trồng hoặc phát tán cốt khí củ mà không có giấy phép là bất hợp pháp. Nếu cây từ đất của một người xâm lấn sang nhà hàng xóm, người đó có thể bị kiện ra tòa. Trên thực tế, đã có những vụ chủ nhà hoặc chủ đầu tư bị phạt hàng trăm nghìn USD vì làm lây lan hoặc che giấu sự hiện diện của loài cây này. Ngoài ra, người dân tại một số bang không được tự ý vứt bỏ rễ hay thân cây vào thùng rác hữu cơ thông thường hoặc đem ủ phân. Tất cả chất thải từ cây phải được bọc kín và xử lý tại các bãi chôn lấp rác thải nguy hại chuyên dụng để ngăn chặn rễ cây tái sinh.
Ở Anh, sự hiện diện của cốt khí củ trong vườn có thể làm giảm giá trị bất động sản một cách đáng kể. Một số tòa án địa phương đã phán quyết rằng đây là loại cây có hại. Nếu để nó lây lan sang nhà hàng xóm, bạn có thể bị kiện đòi bồi thường. Cố tình che giấu sự hiện diện của cây cũng có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Nhiều người Anh còn mua bảo hiểm xử lý loại cây này trong thời gian 5 đến 10 năm. Tính đến năm 2012, các bất động sản ở Anh bị cốt khí củ xâm lấn đã giảm giá trị tổng cộng tới 25 tỷ USD. Vì vậy, nó được mệnh danh là sát thủ của bất động sản.
Giá trị y học và ẩm thực
Ngược lại, ở Trung Quốc và Nhật Bản, cốt khí củ không chỉ là món ăn dân giã mà còn được dùng làm thuốc. Nó có công dụng hoạt huyết, thanh nhiệt giải độc, trị ho và bình suyễn. Trong y học hiện đại, thành phần resveratrol trong thân rễ của cây có tác dụng chống oxy hóa và chống lão hóa, được sử dụng trong nghiên cứu và phát triển thuốc cũng như thực phẩm chức năng.
Như vậy, cùng một loại cây, nhưng ở mỗi nơi lại mang một giá trị hoàn toàn khác biệt: là món ngon ở châu Á, nhưng lại là nỗi ám ảnh pháp lý và kinh tế tại phương Tây.
