Cua cốm – đặc sản 'nhà giàu có tiền cũng khó mua'
Cua cốm, còn gọi là cua hai da, là giai đoạn lột xổ của cua, khi chúng chuẩn bị bỏ lớp vỏ cũ. Trong vài ngày trước khi thay vỏ, cua chắc thịt, đầy gạch và giàu dinh dưỡng nhất. Vì số lượng ít, giá trị cao, loại cua này thường được ví là đặc sản 'nhà giàu có tiền cũng khó mua'. Cua cốm có thể chế biến thành nhiều món như cháy tỏi, rang muối, sốt tiêu đen, sốt trứng muối, nấu lẩu, hấp bia hoặc hấp nước dừa.
Cua da – đặc sản vùng Bắc Ninh
Cua da là món ngon nổi tiếng ở Bắc Ninh (trước đây thuộc Yên Dũng, Bắc Giang), xuất hiện vào cuối thu đầu đông. Loài cua này có lớp lông trên chân, càng và yếm, tạo thành lớp da bảo vệ. Ở một số nơi, cua da còn gọi là cua ra hay cà ra. Vỏ cua màu xanh xám hoặc ửng đỏ, kích thước gấp 3-4 lần cua đồng, thường sống trong khe đá dưới sông Cầu, đoạn qua các xã Đồng Việt, Đồng Phúc, Yên Lư.
Cua huỳnh đế – 'quý tộc' nửa tôm nửa cua
Cua huỳnh đế từng là món tiến vua, được ngư dân Phú Quý đặt tên 'quý tộc'. Loại cua biển này được khai thác chủ yếu ở miền Trung như Lý Sơn, Quy Nhơn, Phú Quý, Sa Huỳnh, Cam Ranh, Tuy Phong. Hình thù độc đáo: phần đầu và râu càng giống tôm, mai suôn dài hình trái táo giống cua, đuôi rất ngắn.
Ba khía – đặc sản muối gỏi miền Tây
Ở Cà Mau, ba khía là loài giáp xác họ cua, trên lưng có ba gạch. Chúng tập trung nhiều nhất ở vùng Đất Mũi – Cà Mau, đặc biệt ngon tại Rạch Gốc, xã Phan Ngọc Hiển. Vào mùa ba khía rộ, người dân muối ba khía, sau một tuần có thể ăn trực tiếp hoặc xé nhỏ trộn chanh, đường, tỏi, ớt, rau răm làm gỏi.
Miến xào cua – vinh danh 'ngon nhất thế giới'
Năm 2025, miến xào cua là đại diện Việt Nam duy nhất trong danh sách món cua ngon nhất thế giới do Taste Atlas bình chọn, đứng thứ 26. Món ăn truyền thống này kết hợp thịt cua tươi ngọt, sợi miến mềm dai với nấm mèo, nấm hương, cà rốt, hành tây, tỏi, hành tím và rau gia vị, xào trên chảo lớn tạo hương vị đậm đà. Trước đó, năm 2024, món ăn cũng lọt top 100 món giáp xác ngon nhất thế giới theo Taste Atlas.
