Thay vì phát nhạc như trước, một số quán cà phê tại Hà Nội đã thử nghiệm phát truyện audio, phim hoạt hình và các hình thức giải trí khác sau khi quy định về giá tiền bản quyền âm nhạc có hiệu lực từ ngày 1/7.
Từ sáng 1/7, trước khi đón những vị khách đầu tiên, ba cơ sở trong chuỗi cửa hàng giải khát của chị Hương (37 tuổi, Hà Nội) đồng loạt thay đổi danh sách phát. Chiếc loa vốn phát nhạc trẻ thịnh hành được thay bằng truyện audio, còn màn hình tivi chuyển sang chiếu phim hoạt hình và livestream chơi game. Đây là phương án mà nữ chủ quán đã thống nhất với nhân viên sau cuộc họp nội bộ.
Quy định mới về bản quyền âm nhạc
Sự thay đổi này xuất phát từ quy định tại Nghị định 17/2023/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP, yêu cầu các cơ sở kinh doanh sử dụng âm nhạc công khai phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức được ủy quyền. Mức chi trả được tính theo diện tích kinh doanh và tăng theo mức lương cơ sở mới.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, chị Hương cho biết quy định mới buộc chị phải tính toán lại cách vận hành. Cơ sở đông khách nhất của chị trên đường Phạm Ngọc Thạch có diện tích khoảng 150m2, trước đây luôn mở nhạc và bật tivi phục vụ khách toàn bộ diện tích. Cơ sở tại Hào Nam rộng khoảng 300m2 nhưng lượng khách ít hơn, nên chị thường chỉ mở nhạc ở tầng 1 (diện tích khoảng 35m2) để tạo không khí, các tầng còn lại không sử dụng âm nhạc. Trong khi đó, cơ sở tại Dương Khuê rộng khoảng 50m2 cũng thường xuyên phát nhạc.
Chi phí bản quyền tăng, chủ quán tìm giải pháp
Theo chị Hương, trong bối cảnh kinh doanh khó khăn, các khoản chi như thuế, bảo hiểm cho nhân viên, chi phí gửi xe hay nguyên liệu đều tăng, khiến bất kỳ khoản phát sinh nào cũng cần được cân nhắc. Vì không muốn tăng giá đồ uống để bù chi phí, chị Hương chọn cách thử nghiệm những hình thức giải trí khác thay cho âm nhạc, đồng thời chờ phản ứng từ khách hàng.
Tại cơ sở Hào Nam, quán chuyển sang mở truyện audio. Còn tại cơ sở Phạm Ngọc Thạch, nhân viên luân phiên phát phim hoạt hình Doraemon trên YouTube và các buổi livestream chơi game. Chị Hương cho biết nhóm khách chính của quán là học sinh, sinh viên nên việc thay đổi này cũng là dịp thử nghiệm hình thức giải trí mới, trong bối cảnh có thể phải phát sinh thêm hàng chục triệu đồng chi phí mỗi năm nếu tiếp tục mở nhạc. Riêng với cơ sở 150m2 ở Phạm Ngọc Thạch, chị Hương sẽ phải chi trả gần 9,5 triệu đồng/năm cho chi phí bản quyền âm nhạc.
"Cuối cùng, nếu mọi chi phí phát sinh đều được cộng vào giá bán thì người phải gánh vẫn là khách hàng. Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhất là trong bối cảnh người tiêu dùng hiện nay rất nhạy cảm về giá. Chỉ cần tăng 1.000 đồng một cốc nước cũng có thể ảnh hưởng đến doanh thu của quán. Vì vậy, tôi bàn với nhân viên tìm giải pháp khác để hạn chế tối đa việc tăng chi phí mà vẫn giữ được khách. Nếu khách thắc mắc vì sao quán không mở nhạc, chúng tôi sẽ giải thích thẳng thắn để mong nhận được sự chia sẻ", chủ quán nói.
Phản ứng của khách hàng
Trong ngày đầu tiên áp dụng, phần lớn khách không phản ứng tiêu cực. Chỉ một số khách đến học bài, làm việc cho rằng truyện audio hơi lớn tiếng nên quán đã điều chỉnh âm lượng nhỏ hơn. "Tôi nghĩ điều quan trọng nhất vẫn là đồ uống, không gian và thái độ phục vụ. Nếu thay đổi này giúp tiết kiệm chi phí mà khách vẫn chấp nhận thì quán sẽ tiếp tục theo dõi thêm", chị Hương chia sẻ.
Cũng theo chị Hương, nếu truyện audio và phim hoạt hình vẫn vướng phải vấn đề thu phí bản quyền, chị sẽ dừng hẳn, bởi việc giữ mức giá bình ổn để phục vụ khách hàng quan trọng hơn hết. Chị cũng nhận được sự đồng tình từ khách hàng.
Trong khi đó, ghi nhận của phóng viên tại một quán cà phê thuộc chuỗi thương hiệu nổi tiếng cho thấy hoạt động kinh doanh gần như không thay đổi. Quán vẫn phát nhạc nước ngoài như thường lệ, nhân viên phục vụ chưa nắm rõ việc đơn vị đang thực hiện nghĩa vụ bản quyền âm nhạc ra sao khi được khách hàng hỏi.
Chị Hà Thu (30 tuổi), khách quen của chuỗi đồ uống này, cho biết bản thân không quá quan tâm quán có mở nhạc hay không. "Điều tôi quan tâm nhất là đồ uống ngon, đặc biệt là cà phê. Tôi thường đến quán để làm việc nên không gian càng yên tĩnh càng tốt", chị nói. Theo chị Hà Thu, nếu các quán vẫn muốn duy trì yếu tố giải trí nhưng không mất thêm chi phí, có thể cân nhắc sử dụng nhạc AI hoặc những tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả. Là khách hàng, chị có thể thông cảm trong thời buổi làm ăn khó khăn và sẽ chủ động đeo tai nghe để nghe nhạc nếu muốn.
Anh Đức Huy (34 tuổi) cho biết anh thường đến quán cà phê với hai mục đích: làm việc hoặc gặp gỡ, trò chuyện với bạn bè, khách hàng. Do vậy, việc quán có bật nhạc hay không không quá quan trọng. "Đôi lúc các quán mở nhạc quá to tôi còn cảm thấy phiền. Nếu có mở nhạc thì nên mở âm lượng vừa phải và chọn loại nhạc dễ nghe. Trên thực tế, tôi thấy âm nhạc không thật sự cần thiết. Cá nhân tôi quan sát thấy trong bối cảnh công việc bận rộn như hiện nay, không có nhiều người có thời gian ngồi thơ thẩn nghe nhạc ở quán cà phê", anh Huy chia sẻ.
Góc nhìn pháp lý về bản quyền
Ở góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng việc nhiều hộ kinh doanh tìm đến nhạc AI, nhạc miễn phí bản quyền, hoặc các phương thức giải trí khác là phản ứng dễ hiểu khi chi phí vận hành tăng lên. Tuy nhiên, theo luật sư Hoàng Hà, việc chuyển từ mở nhạc sang phát truyện audio hoặc phim hoạt hình chưa chắc giúp quán tránh được rủi ro bản quyền.
"Truyện audio có thể liên quan đến quyền tác giả của tác phẩm văn học, quyền của người đọc và đơn vị sản xuất bản ghi. Phim hoạt hình còn liên quan đến nhiều loại quyền như kịch bản, hình ảnh, âm nhạc, giọng lồng tiếng, bản ghi hình và quyền của nhà sản xuất", ông phân tích. Luật sư cho biết, nếu quán phát các nội dung này công khai để phục vụ khách trong hoạt động kinh doanh thì vẫn có thể phát sinh nghĩa vụ về bản quyền. Việc xem nội dung trên YouTube cá nhân khác với quyền trình chiếu công khai cho khách. "Muốn hạn chế rủi ro, các cơ sở nên sử dụng nội dung có giấy phép thương mại rõ ràng, nội dung do mình sở hữu hoặc tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ", luật sư Hoàng Hà khuyến nghị.
