Chuối gác bếp từ lâu đã trở thành một đặc sản độc đáo của vùng đất Tuyên Quang, thu hút du khách bởi hương vị ngọt thơm tự nhiên và độ dẻo mềm đặc biệt. Không giống như các loại chuối sấy công nghiệp, chuối gác bếp được làm thủ công, giữ trọn vị ngọt thanh của chuối chín cây, hòa quyện với mùi khói bếp ấm áp, tạo nên một thức quà dân dã khó quên.
Quy trình làm chuối gác bếp cầu kỳ, tốn nhiều công sức
Để có được những quả chuối gác bếp thơm ngon, người dân Tuyên Quang phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Đầu tiên là khâu chọn chuối: chỉ những quả chuối tây chín cây, không dập nát, có độ ngọt vừa phải mới được chọn. Chuối sau khi lột vỏ sẽ được xếp lên vỉ tre hoặc vỉ sắt, rồi đặt trên gác bếp – nơi có khói và hơi nóng từ bếp củi tỏa ra hàng ngày. Quá trình này kéo dài từ 3 đến 5 ngày, tùy vào độ dày của chuối và nhiệt độ bếp.
Trong thời gian đó, người làm phải canh lửa thường xuyên, đảm bảo nhiệt độ không quá cao làm cháy chuối, cũng không quá thấp khiến chuối bị chua hoặc mốc. Khi chuối se lại, có màu nâu cánh gián đẹp mắt, bề mặt hơi dính, ấn vào thấy mềm dẻo là đạt yêu cầu. Mỗi mẻ chuối gác bếp thành công mang hương vị ngọt đậm, thơm lừng mùi khói bếp, ăn vào cảm nhận rõ vị dẻo, dai nhẹ, không bị khô hay cứng.
Bí quyết giữ chuối mềm dẻo nhiều ngày
Một điểm đặc biệt của chuối gác bếp Tuyên Quang là có thể để được vài ngày mà vẫn giữ được độ mềm dẻo, không bị khô cứng như các loại chuối sấy khô thông thường. Theo các nghệ nhân làng nghề, bí quyết nằm ở khâu chọn chuối và kiểm soát độ ẩm khi sấy. Chuối chín tới, không quá già cũng không quá non, sẽ cho độ ngọt vừa phải và hàm lượng nước còn lại đủ để chuối không bị khô.
Ngoài ra, việc gác chuối trên bếp củi với nhiệt độ ổn định, kết hợp với khói tự nhiên, giúp chuối thấm đều hương vị và giữ được độ ẩm cần thiết. Khi bảo quản, chuối cần được để nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp, có thể dùng lá chuối hoặc giấy báo bọc lại để giữ độ ẩm. Nếu để trong tủ lạnh, chuối sẽ cứng lại, nhưng khi lấy ra để ở nhiệt độ phòng khoảng 30 phút, chuối sẽ trở lại độ dẻo ban đầu.
Đặc sản làm quà biếu, hấp dẫn thực khách
Không chỉ là món ăn vặt yêu thích của người dân địa phương, chuối gác bếp còn là món quà đặc sản ý nghĩa dành cho du khách gần xa. Với bao bì đơn giản, mộc mạc, những quả chuối gác bếp mang đậm hương vị núi rừng Tuyên Quang, thường được bán với giá từ 50.000 đến 80.000 đồng/kg, tùy loại. Nhiều du khách khi đến Tuyên Quang đều tìm mua chuối gác bếp về làm quà cho người thân, bạn bè.
Anh Nguyễn Văn Hải, một du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng với món chuối gác bếp ở Tuyên Quang. Vị ngọt thanh, dẻo thơm, lại có mùi khói bếp rất đặc trưng. Mua về để vài ngày vẫn ăn ngon, không bị cứng. Đây chắc chắn là món quà tôi sẽ mua mỗi khi có dịp lên đây.”
Chuối gác bếp không chỉ là món ăn dân dã mà còn là nét văn hóa ẩm thực độc đáo của đồng bào các dân tộc Tuyên Quang. Với hương vị thơm ngon, cách làm truyền thống và khả năng bảo quản lâu, chuối gác bếp xứng đáng là một trong những đặc sản Việt Nam được nhiều người yêu thích.
