Cá Nướng Thái Xuyên: Hành Trình Từ Món Dân Dã Đến Đặc Sản Được Săn Đón Dịp Tết
Khởi nguồn từ một món ăn giản dị của người dân vùng quê Thái Xuyên, thuộc huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình trước đây, nay là xã Đông Thái Ninh, tỉnh Hưng Yên, cá nướng Thái Xuyên đã có một bước chuyển mình ấn tượng. Từ chỗ chỉ xuất hiện trong những bữa cỗ truyền thống, ngày nay, nó đã trở thành một đặc sản được nhiều người săn đón, đặc biệt là vào dịp Tết Nguyên đán, với giá bán khoảng 450.000 đồng mỗi kilogram.
Những Ngày Tháng Chạp Tất Bật Bên Lò Nướng Cá
Khi tháng Chạp về, không khí tại xã Đông Thái Ninh trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Nhiều gia đình tất bật với công việc tát ao, kéo cá, và khắp nơi đều rực lên ánh lửa than hồng từ những lò nướng cá. Đây là thời điểm họ tập trung sản xuất để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân. Công việc nướng cá đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ, với người thợ phải liên tục kiểm tra, giữ cho than cháy ở mức độ vừa phải và trở đều tay những kẹp cá suốt 9 đến 13 tiếng đồng hồ.
Bí Quyết Truyền Thống Và Quy Trình Chế Biến Tỉ Mỉ
Theo lời kể của các bậc cao niên, nghệ thuật nướng cá Thái Xuyên đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Để tạo ra một món ăn thơm ngon, đậm đà, mỗi công đoạn đều phải được thực hiện một cách nghiêm ngặt, từ khâu chọn cá, chuẩn bị nguyên liệu, đến tẩm ướp gia vị. Cá được sử dụng thường là trắm cỏ hoặc trắm đen, với trọng lượng tối thiểu 3kg, được nuôi bằng cỏ tự nhiên thay vì cám công nghiệp để đảm bảo thịt cá chắc, thơm và không bị nhão khi nướng.
Chị Nguyễn Thị Kim Thúy, một người có thâm niên gần chục năm trong nghề, chia sẻ rằng gia vị đóng vai trò then chốt, chiếm đến 40% độ thơm ngon của món cá. Các gia vị chính bao gồm nước mắm Diêm Điền, hạt thì là, hạt tiêu bắc, nghệ, và riềng. Sau khi cá được mổ bụng, bỏ đầu và ruột, tróc vẩy, chúng được chia thành từng khúc và ướp với hỗn hợp gia vị đã chuẩn bị kỹ lưỡng trong khoảng một giờ.
Kỹ Thuật Nướng Cá Độc Đáo Và Cầu Kỳ
Một trong những yếu tố làm nên sự khác biệt của cá nướng Thái Xuyên chính là kỹ thuật nướng. Cá được kẹp bằng những thanh tre cật già, đôi khi còn được đánh bóng nhẵn để đảm bảo vệ sinh và thẩm mỹ. Giàn thiêu dùng để nướng cao hơn 1m, rộng tương đương, giúp cá được nướng bằng hơi nóng tỏa ra từ than củi nhãn đã hồng rực, mà không bị lửa bén trực tiếp. Than củi nhãn được lựa chọn vì nó cho lửa đượm và mang lại hương thơm hấp dẫn, giúp cá giữ được hương vị lâu hơn.
Bà Đào Thị Toan, một nghệ nhân giàu kinh nghiệm, nhấn mạnh rằng quá trình nướng đòi hỏi sự cầu kỳ và tỉ mẩn. Người thợ phải liên tục trở đều tay, giữ cho lửa than đượm đều, không quá to cũng không quá nhỏ, trong suốt 9 đến 13 tiếng. Điều này giúp cá seo lại từ từ, chín đều mà không bị cháy, tạo nên màu vàng ruộm tự nhiên và phần thịt bên trong mềm mại.
Thành Phẩm Hấp Dẫn Và Ý Nghĩa Văn Hóa
Sau khi nướng xong, cá nướng Thái Xuyên được bày ra đĩa và trang trí cùng các loại rau như đinh lăng, xà lách, tía tô, tạo nên một món ăn vô cùng hấp dẫn về cả hình thức lẫn hương vị. Nước chấm đi kèm phải là nước mắm Diêm Điền mới đúng vị, làm tôn lên vị thơm của cá, cay nhẹ của riềng và ớt, cùng vị béo ngậy từ mỡ cá trắm.
Trước đây, món cá nướng này thường chỉ được chế biến vào các dịp lễ Tết hoặc khi gia đình có việc đại sự, với quan niệm “không cá nướng phi thành cỗ”. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của đời sống vật chất và tinh thần, nhiều người đã tìm về với các giá trị truyền thống. Điều này đã giúp cá nướng Thái Xuyên vượt ra khỏi phạm vi địa phương, trở thành một đặc sản được săn tìm và đặt mua rộng rãi, đặc biệt là vào mỗi dịp Tết đến xuân về.
