Cá từ lâu đã được biết đến là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, cung cấp protein chất lượng cao, vitamin D và đặc biệt là axit béo omega-3 có lợi cho sức khỏe tim mạch và não bộ. Nhờ giá trị dinh dưỡng vượt trội cùng khả năng dễ dàng chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như chiên, kho, nướng, luộc…, cá đã trở thành lựa chọn quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày của đa số gia đình Việt Nam.
Những mối nguy tiềm ẩn từ các món cá quen thuộc
Tuy nhiên, các chuyên gia dinh dưỡng và an toàn thực phẩm cảnh báo rằng, không phải loại cá nào cũng đảm bảo an toàn cho sức khỏe. Một số loại cá phổ biến, thậm chí là những món ăn được yêu thích, lại tiềm ẩn những nguy cơ gây hại nghiêm trọng, có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư nếu chúng ta tiêu thụ chúng một cách thường xuyên và không đúng cách.
1. Cá nướng cháy xém: Món ngon chứa chất gây ung thư
Cá nướng luôn là món ăn hấp dẫn với hương vị thơm ngon đặc trưng, được nhiều người yêu thích. Thế nhưng, ẩn sau hương vị hấp dẫn đó là mối nguy hiểm khó lường. Khi cá được nướng ở nhiệt độ quá cao, đặc biệt là trong tình trạng bị cháy xém, các thành phần dinh dưỡng trong thịt cá sẽ bị biến đổi một cách nguy hiểm.
Protein trong cá khi tiếp xúc với nhiệt độ cao sẽ sản sinh ra các amin thơm dị vòng (HCA) – đây là loại chất đã được khoa học chứng minh có khả năng gây ung thư. Bên cạnh đó, quá trình nướng thực phẩm còn có thể tạo ra acrylamide. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp acrylamide vào nhóm 2A, tức là chất "có thể gây ung thư cho con người".
Không chỉ làm tăng nguy cơ ung thư, acrylamide còn được ghi nhận có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến hệ thần kinh và cả hệ sinh sản của con người. Do đó, lời khuyên từ các chuyên gia là nên hạn chế tối đa việc ăn cá nướng bị cháy, tránh nướng cá quá lâu hoặc ở nhiệt độ quá cao để bảo vệ sức khỏe.
2. Cá đông lạnh để lâu ngày: Nguy cơ từ vi khuẩn và hóa chất
Đối với cá biển, phương pháp cấp đông là cách phổ biến để bảo quản và vận chuyển trước khi đến tay người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc bảo quản không đúng cách, đặc biệt là rã đông rồi lại cấp đông nhiều lần, sẽ khiến chất lượng cá suy giảm nghiêm trọng.
Quá trình này phá vỡ cấu trúc thịt cá, làm hao hụt đáng kể các chất dinh dưỡng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn có hại phát triển mạnh mẽ. Người tiêu dùng có thể dễ dàng nhận biết cá đông lạnh để quá lâu thông qua các dấu hiệu như phần thịt bị trắng bệch, cứng đờ, khi chế biến thì dễ bị nát, bở và hoàn toàn mất đi độ tươi ngon vốn có.
Đáng lo ngại hơn, trong một số trường hợp, để kéo dài thời gian bảo quản, cá có thể bị xử lý bằng các loại hóa chất độc hại như formaldehyde – một chất cực kỳ nguy hiểm đối với sức khỏe con người. Vì vậy, việc lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, ưu tiên mua ở những địa chỉ bán hàng uy tín là vô cùng quan trọng để đảm bảo an toàn thực phẩm cho cả gia đình.
3. Cá ướp muối: Món ăn tiềm ẩn rủi ro ung thư cao
Cá ướp muối là món ăn truyền thống phổ biến tại nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam, nhờ vào hương vị đậm đà và khả năng bảo quản được lâu ngày. Tuy nhiên, đây cũng chính là loại thực phẩm tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe nếu sử dụng thường xuyên.
Hàm lượng muối cực cao trong cá muối có thể gây ra những ảnh hưởng xấu đến hệ tim mạch, làm tăng nguy cơ bị tăng huyết áp và các bệnh lý liên quan. Điều đáng chú ý hơn cả là trong quá trình ướp muối, cá có thể hình thành nitrit. Chất này khi vào cơ thể con người sẽ chuyển hóa thành nitrosamine – một hợp chất có khả năng gây ung thư mạnh, đặc biệt là ảnh hưởng đến gan.
Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã xếp cá muối vào nhóm 1 – nhóm các tác nhân có đủ bằng chứng khoa học chứng minh khả năng gây ung thư ở người. Một số nghiên cứu chuyên sâu còn chỉ ra rằng, việc tiêu thụ cá muối thường xuyên, đặc biệt là ở độ tuổi trẻ nhỏ, có thể làm tăng đáng kể nguy cơ mắc ung thư vòm họng khi trưởng thành.
Lời khuyên để thưởng thức cá một cách an toàn
Mặc dù cá là thực phẩm bổ dưỡng không thể thiếu, nhưng người tiêu dùng cần hết sức chú ý đến phương pháp chế biến và nguồn gốc lựa chọn thực phẩm. Việc chủ động hạn chế ăn cá nướng bị cháy, tránh sử dụng các loại cá đông lạnh kém chất lượng và giảm thiểu tiêu thụ cá muối chính là những biện pháp đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe lâu dài cho bản thân và gia đình.
Các chuyên gia sức khỏe cũng đưa ra khuyến nghị quan trọng: mọi người nên ưu tiên lựa chọn cá tươi sống, chế biến ở nhiệt độ vừa phải và duy trì một chế độ ăn uống cân bằng, đa dạng. Cách này không chỉ giúp tận dụng tối đa những lợi ích dinh dưỡng tuyệt vời mà cá mang lại, mà còn hạn chế được tối đa những rủi ro tiềm ẩn cho sức khỏe.
