Bài hát "Người Việt mình thương nhau" do Hòa Minzy và Cẩm Ly thể hiện đã gây ra một cuộc tranh luận sôi nổi trên mạng xã hội trong những ngày qua. Kết quả là nhạc sĩ Châu Đăng Khoa đã phải điều chỉnh phần lời. Sự việc này không chỉ dừng lại ở một ca khúc mà còn làm dấy lên lo ngại về trào lưu sáng tác âm nhạc chủ đề yêu nước đang bùng nổ nhưng chưa đảm bảo chất lượng.
Nguyên nhân tranh cãi
Ca khúc "Người Việt mình thương nhau" vấp phải chỉ trích vì câu hát "lúa chín chẳng cúi đầu". Trong văn hóa Việt Nam, hình ảnh "lúa chín cúi đầu" từ lâu đã là biểu tượng cho sự khiêm nhường, tài năng nhưng không phô trương. Việc Châu Đăng Khoa viết ngược lại bị cho là sai lệch về mặt sinh học và mang hàm ý kiêu căng.
Trước đó, ca khúc "Một vòng Việt Nam" của Đông Thiên Đức do Tùng Dương thể hiện cũng từng gây tranh luận với câu "Người Việt Nam da nâu, mắt đen". Nhiều khán giả cho rằng người Việt thường được biết đến với "máu đỏ da vàng", và việc sử dụng từ "da nâu" không phù hợp. Đông Thiên Đức giải thích rằng anh viết về người mẹ da nâu sạm vì lam lũ, đó là sự kính trọng dành cho cha mẹ và người Việt.
Góc nhìn chuyên gia
Tiến sĩ ngôn ngữ Đỗ Anh Vũ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nắm vững văn hóa khi sáng tác nghệ thuật. Ông cho rằng lời ca đóng góp 50% vào chất lượng ca khúc, và nếu ca từ dở, bài hát sẽ nhanh chóng bị lãng quên. Ông ví trường hợp của Châu Đăng Khoa như "cái sạn", bài học là cần trau chuốt và lắng nghe góp ý. Ông cũng đề xuất kết hợp người viết lời tốt với người viết nhạc tốt để cân bằng hai yếu tố.
Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng tranh cãi không hẳn vì câu hát "sai", mà vì nó đụng vào tầng nghĩa văn hóa gần như mặc định. Điều này cho thấy công chúng vẫn quan tâm và đối thoại nghiêm túc với các giá trị văn hóa. Ông nhấn mạnh ranh giới giữa sáng tạo cá nhân và ký ức văn hóa cộng đồng: người nghệ sĩ cần có tri thức văn hóa để chịu trách nhiệm cho sự thay đổi biểu tượng.
Âm nhạc thẩm thấu qua ca từ
Nhạc sĩ Trịnh Xuân Hảo, công tác tại Đoàn nghệ thuật Tăng thiết giáp, cho rằng ca từ là yếu tố quan trọng nhất trong một ca khúc, đặc biệt khi động chạm đến ca dao, tục ngữ và văn hóa truyền thống. Ông cho rằng việc sáng tác ồ ạt có thể dẫn đến giảm chất lượng. Ông khuyên các nhạc sĩ nên đau đáu với tác phẩm, không nên lạm dụng AI, và tham khảo ý kiến chuyên gia khi sử dụng các yếu tố dân gian. Mỗi nhạc sĩ chỉ nên ra một tác phẩm chất lượng mỗi năm về chủ đề này, chăm chút từng chi tiết và đi sâu vào tiềm thức, văn hóa người Việt.
Nhạc sĩ cũng nhấn mạnh rằng âm nhạc phải xuất phát từ trái tim và sự rung động thực sự. Những tác phẩm thành công như "Viết tiếp câu chuyện hòa bình" của Nguyễn Văn Chung đã đánh thức tiềm thức yêu nước đúng lúc. Ông kêu gọi các nghệ sĩ trẻ hãy viết về những người lao động bình dị, những người yêu Tổ quốc một cách thầm lặng.
