Chúng tôi có cuộc trò chuyện cùng nhạc sĩ Tống Đức Cường. Anh vừa trình diễn tác phẩm khí nhạc "Bóng đào liễu" mang âm hưởng chèo, một sự kết hợp hiếm hoi trên sân khấu.
Phản hồi từ khán giả và động lực sáng tác
Anh nhận thấy phản hồi của khán giả về tác phẩm thế nào? - Cả hai buổi trình diễn "Bóng đào liễu" tại Hà Nội đều cháy vé, khán phòng đông chật. Tôi vui khi thấy 60-70% khán giả là người trẻ, sau đêm diễn nhiều bạn vẫn háo hức. Các nghệ sĩ cũng rất thích vì đã lâu họ chưa gặp tác phẩm kết hợp như thế. Đó là động lực để tôi thực hiện dự án sáng tác trên chất liệu âm nhạc truyền thống Việt Nam.
Vì sao chọn chèo để mở đầu?
Tôi bắt đầu từ những gì bản thân thấy hứng thú nhất. Trong gia đình, các bác và chị tôi là đạo diễn, diễn viên, nhà nghiên cứu chèo. Từ bé, tôi ngấm dần làn điệu chèo. Các nghệ sĩ chèo tâm đắc với cách vận dụng âm hưởng truyền thống của tôi. Tôi muốn mỗi tác phẩm là sáng tạo thật sự và nghệ sĩ được phát huy sở trường. Với "Bóng đào liễu", các nghệ sĩ diễn mỗi lần mỗi khác vì tôi tạo không gian để họ phát huy ứng diễn. Tác phẩm có cả phiên bản cho dàn nhạc 40-50 người, nhưng cũng có thể chỉ năm, sáu nghệ sĩ.
Kế hoạch kết hợp các thể loại truyền thống khác
Tiếp theo chèo sẽ là...? - Tôi đã lên ý tưởng kết hợp với chầu văn, hát bội, xẩm và có thể ca trù. Làm việc với các nghệ sĩ kỳ cựu tạo cảm hứng để tôi lục lại kho sáng tác, trong đó có phác thảo viết dựa trên chất liệu truyền thống, có cái đã ổn 80%. Tuy nhiên, tôi cần thời gian nghe và xem biểu diễn trực tiếp để cảm nhận thêm.
Chấp nhận lỗ khi theo đuổi dự án?
Với nghệ thuật, chuyện lời lãi tương đối. Mình có thể hụt về kinh tế nhưng được nhiều về cảm xúc. Khi làm việc với nghệ sĩ truyền thống, tôi học được nhiều điều tinh túy qua những câu nói đơn giản. Nếu gặp đối tác thương mại hóa như mô hình À Ố Show thì quý, còn nếu lỗ, tôi tự chịu để không ảnh hưởng đến các nghệ sĩ đồng hành.
Thị trường Trung Quốc và sự cạnh tranh từ AI
Anh vẫn hoạt động từ xa với thị trường Trung Quốc. Thị trường này có đặc trưng gì? - Tôi thường làm việc qua công ty bản quyền. Có thời điểm bán 20 ca khúc cho một công ty. Họ có kho dữ liệu vài chục vạn bài, có quyền lực lớn. Họ ký hợp đồng dài hạn với tác giả tiềm năng, mua hàng chục đến hàng trăm tác phẩm. Một tác phẩm hot có thể nuôi công ty 20 năm.
Gần đây, nghệ sĩ Việt thành công ở Trung Quốc, họ có được các công ty bản quyền để mắt? - Một số công ty từng mua nhiều bài của nghệ sĩ Việt. Họ đầu tư theo nhiều kiểu: mua bài tiềm năng sau demo, mua sỉ qua công ty Việt, hoặc mua bài hot. Thời gian mua nhạc Việt nhiều nhất cách đây ba năm. Giờ họ hạn chế vì nhạc AI phát triển. Dùng AI sản xuất ca khúc bán chạy, không cần mua nhạc nữa. Chính nghệ sĩ Trung Quốc cũng chịu cạnh tranh khốc liệt từ AI. Lượng "nghệ sĩ AI" rất khủng khiếp. Trung Quốc có ứng dụng AI riêng, làm nhạc theo thị hiếu địa phương. Chính quyền và tập đoàn lớn đầu tư AI từ 15-20 năm trước, giờ đưa ra sản phẩm hoàn thiện. AI sáng tác, hát và phối khí. Ranh giới giữa người thật và AI gần như xóa nhòa, trừ khi công ty công bố nguồn gốc. Phần mềm nhận diện AI từ 5 năm trước cũng không phân biệt nổi.
Lý do trở về Việt Nam
Phải vậy chăng mà anh trở về Việt Nam, thị trường dễ thở hơn? - Tôi ở nước ngoài có thể rất lâu, nhưng mỗi khi tỉnh giấc, đầu vẫn hiện câu hỏi tại sao mình không ở Việt Nam. Vì nhớ nhà và luôn mong trở về. Ở Việt Nam, tôi vẫn tiếp tục cùng ê-kíp bên đấy thực hiện nhiều dự án: nhạc phim, nhạc game, nhạc sự kiện thể thao. Đến nay, tôi tham gia sản xuất và sáng tác cho tám bộ phim bom tấn Trung Quốc, sản xuất và phối khí cho gần 80 ca khúc phát hành tại Trung Quốc.
Chân thành cảm ơn những chia sẻ của anh! ■
Tống Đức Cường (sinh năm 1987) nhận học bổng du học tại Học viện Âm nhạc Trung Quốc năm 2008 và bằng Thạc sĩ biểu diễn piano năm 2017. Sau mini album khí nhạc đầu tay "Hồi ảnh âm nhạc", anh vừa ra mắt album thứ hai "Walking in Silence" (Bước trong thinh lặng), góp phần cân bằng giữa khí nhạc và nhạc đại chúng.
Nguyễn Mạnh Hà (thực hiện)
