Hành trình làm mới nhạc Trịnh Công Sơn của Hà Lê và Khôi Minh
Album Ở trọ (2020) của Hà Lê được xem như một bước ngoặt trong việc diễn đạt âm nhạc Trịnh Công Sơn theo hướng hiện đại. Qua đó, anh đã đưa những ca khúc kinh điển đến gần hơn với xu hướng âm nhạc được giới trẻ yêu thích, từ đó thường xuyên xuất hiện trên các sân khấu lớn với phong cách độc đáo, không "đụng hàng".
Làm mới nhạc Trịnh: Từ dũng cảm đến thành công
Hà Lê được đánh giá cao về sự dũng cảm, với một chút "điếc không sợ súng". Khôi Minh, nhà báo âm nhạc, nhận định: "Xuất thân từ vũ công, thuộc cộng đồng hiphop và du học nước ngoài, Hà Lê không bị chi phối bởi thói quen thưởng thức nhạc Trịnh trong nước". Anh chia sẻ: "Những năm trước, tôi cảm nhận sự khó tính và bảo thủ từ một bộ phận người mê nhạc Trịnh. Ca sĩ chỉ cần phiêu một chút hay dùng công nghệ khi hát đã dễ bị phản đối".
Hà Lê khẳng định không cảm thấy áp lực khi bắt tay làm mới nhạc Trịnh. Động lực của anh đơn giản là: "Tôi biết mình không thể hát theo kiểu cũ và không thể so với người đi trước. Vì vậy, tôi muốn tạo không gian để hát thoải mái theo cách của mình". Tuy nhiên, sự phá cách ban đầu chưa được đón nhận ngay. Anh kể: "Khi ra mắt Diễm xưa, Biển nhớ, tôi cũng 'ướt người'. Trên YouTube và truyền thông, có nhiều bình luận 'dã man'. Tỷ lệ ủng hộ/phản đối là 50/50. Phải đến Mưa hồng, mọi người mới bắt đầu quen tai hơn".
Hà Lê giải thích: "Các bài hát của Trịnh Công Sơn khơi gợi nhiều câu chuyện để tôi thêm thắt. Bản chất nhạc của bác sâu về triết lý, còn hòa âm đơn giản. Từ đó, tôi dễ thêm X-part để bài hát khác lạ, tiếp cận giới trẻ. Mỗi bài kể một câu chuyện của nhạc sĩ, và tôi muốn tiếp nối bằng câu chuyện của thời đại mình".
Khôi Minh: Rapper 'bất đắc dĩ' và album 'Cho nên tôi yêu'
Khôi Minh thừa nhận Hà Lê là tác nhân quan trọng giúp anh mạnh dạn viết X-part cho nhạc Trịnh, như trong bài Ở trọ với phần rap hoàn thành ngay trước sinh nhật nhạc sĩ. Một bài khác là Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui cũng được anh viết X-part trong vài giờ và chỉnh sửa trong vài tuần.
Album Cho nên tôi yêu của Khôi Minh lấy cảm hứng từ triết lý trong nhạc Trịnh. Anh chia sẻ: "Album này ra chậm một năm vì bài Hành hương trên đồi cao. Tôi thậm chí định bỏ nó khi không tìm ra cách làm mới hợp lý". Sau đó, anh chuyển hướng viết rap thay vì X-part, với thông điệp phản đề: con người nên ngồi yên vì vũ trụ đang hành hương rồi.
Với Ở trọ, Khôi Minh mở rộng chủ đề: "Ở trọ nơi này ở đậu nơi kia/ Rồi nơi đâu mới là nhà mình/ Ở tạm nơi này ở nhờ nơi kia/ Riết rồi quên đường về nhà...". Anh cho biết không có ý "qua mặt" Hà Lê vì phiên bản của Hà Lê đã quá hay. "Thực ra, tôi định đưa xẩm vào, nhưng nghệ sĩ xẩm bận, nên tôi thử rap. Ai ngờ khán giả thích thú, nên tôi đưa vào album", Khôi Minh kể.
Sự khác biệt trong cách tiếp cận
Phiên bản Ở trọ của Hà Lê mang phong cách hiphop và EDM ma mị, trong khi Khôi Minh phát huy chất đồng dao với tiết tấu reggae vui nhộn. Hà Lê mạnh dạn biến tấu nhạc Trịnh, đưa lời gốc vào giai điệu mới, còn Khôi Minh viết X-part với lời mới hoàn toàn nhưng vẫn tương đồng với nguyên tác.
Khôi Minh chia sẻ: "Thế giới Trịnh Công Sơn vừa bay bổng vừa gần gũi. Càng trưởng thành, tôi càng rung động với âm nhạc của ông. Nhạc Trịnh khơi gợi cảm xúc và suy ngẫm, nên tôi thấy tự nhiên khi chuyển thành nhạc và lời. Tính chất kết nối của nhạc Trịnh đã bật công tắc sáng tạo trong tôi".
Ví dụ, lời gốc: "Hôm nay tôi nghe có con chim về gọi/ Về giữa trời, về hót giữa đời tôi..." đã được anh "phái sinh" thành: "Một loài chim về đây cất tiếng/ Ríu ran rung vòm lá lao xao/ Và tôi như trẻ thơ vô tư/ Hát vang quên sầu lo muộn phiền".
Tác động và tương lai
Khôi Minh thử lý giải thành công của Hà Lê: "Ngoài tài năng và sự quyết liệt, khán giả ngày nay cởi mở hơn, với lớp trẻ không mang định kiến nhưng vẫn quan tâm nhạc Trịnh". Hà Lê công nhận album Ở trọ tạo bước ngoặt cho sự nghiệp, giúp khán giả nhận diện anh nhanh hơn và mở ra nhiều cơ hội âm nhạc.
Tại buổi ra mắt album của Khôi Minh, Hà Lê bày tỏ: "Tôi rất trân trọng hành trình này của anh. Anh đã tạo sân chơi để nhạc sĩ Vũ Minh Tâm được tung tẩy. Phải có người dám có ý tưởng táo bạo thì mọi người mới được trải nghiệm không gian sáng tạo mới mẻ".
Khôi Minh, chưa từng viết rap hay X-part cho ai khác trước đây, cho biết anh tiếp tục khám phá chiều kích mới trong kho tàng nhạc Trịnh, truyền cảm hứng từ nhạc và lời của cố nhạc sĩ.
