Theo tờ The Verge, các nền tảng streaming lớn như Spotify hay Apple Music đang đứng trước một bài toán khó: họ không thể cấm hoàn toàn nhạc do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, nhưng cũng không dám ôm trọn lấy nó. Trong khi đó, hàng chục nghìn ca khúc 'vô hồn' đang đổ bộ mỗi ngày, đe dọa nghiêm trọng đến thu nhập của các nghệ sĩ thực thụ.
Từ thử nghiệm nghệ thuật đến cuộc xâm lăng ồ ạt
Câu chuyện về AI trong âm nhạc đại chúng khởi đầu như một cuộc thử nghiệm đầy tính nghệ thuật. Năm 2018, Taryn Southern gây chú ý với album 'I AM AI', tiếp đó là 'Proto' của Holly Herndon năm 2019. Thời điểm đó, AI đóng vai trò như một trợ lý đắc lực, giúp các nghệ sĩ khám phá những giới hạn âm thanh mới qua các công cụ như Magenta của Google. Tuy nhiên, cục diện đã thay đổi chóng mặt kể từ khi Suno ra đời vào tháng 12/2023 và Udio trình làng vào tháng 4/2024. Giờ đây, bất kỳ ai có kết nối Internet cũng có thể tạo ra một bản nhạc hoàn chỉnh chỉ bằng vài dòng lệnh văn bản (prompt), mà không cần chuyên gia kỹ thuật hay nghệ sĩ tiên phong.
Hệ quả là một làn sóng nhạc 'máy làm' khổng lồ đang nhấn chìm các dịch vụ streaming. Tính đến tháng 9/2025, nền tảng Deezer cho biết 28% lượng nhạc tải lên là hoàn toàn do AI tạo ra. Đến cuối năm đó, con số này đã vọt lên hơn 50.000 bản nhạc mỗi ngày, chiếm 34% tổng lượng nội dung mới. Điều này không chỉ làm loãng các playlist mà còn trực tiếp 'hút' đi hàng triệu USD tiền bản quyền vốn thuộc về những nghệ sĩ chân chính.
Deezer báo động đỏ, Spotify mạnh tay dọn dẹp
Tại Deezer, tình hình đang ở mức báo động đỏ khi lượng nội dung AI hàng ngày đã chạm mốc 75.000 bài, đe dọa soán ngôi nhạc do con người sáng tác. Spotify cũng không đứng ngoài cuộc khi phải mạnh tay xóa bỏ hơn 75 triệu lượt nghe ảo (spam tracks) chỉ trong vòng 12 tháng. Để tự cứu mình, Deezer trở thành nền tảng lớn đầu tiên triển khai hệ thống phát hiện và dán nhãn nội dung AI. CEO Alexis Lanternier khẳng định nhạc AI không còn là hiện tượng lề đường nữa và kêu gọi toàn bộ hệ sinh thái âm nhạc hành động để bảo vệ quyền lợi nghệ sĩ. Họ thậm chí đã cắt doanh thu của 85% các lượt nghe liên quan đến AI và ngăn chặn thuật toán đề xuất những ca khúc này.
Nền tảng Qobuz cũng nhanh chóng nối gót với bản 'Hiến chương AI', cam kết không bao giờ sử dụng trí tuệ nhân tạo cho các nội dung biên tập hoặc tuyển chọn. Thông điệp của họ rất rõ ràng: 'Trái tim của Qobuz đã và sẽ luôn là con người'.
Apple Music và Spotify chọn cách tiếp cận mềm mỏng
Ngược lại, các ông lớn như Apple Music và Spotify lại chọn cách tiếp cận mềm mỏng hơn, dựa trên sự tự nguyện. Apple yêu cầu các nghệ sĩ tự gắn nhãn 'Transparency Tags', nhưng lại từ chối bình luận về cách thức xử phạt nếu có kẻ gian lận. Spotify thì đang phối hợp với nhóm tiêu chuẩn DDEX để tạo ra một quy chuẩn chung cho toàn ngành, cho phép phân tách rõ AI được dùng trong lời bài hát, giọng hát hay nhạc nền. Tuy nhiên, nỗ lực này vẫn nhận về nhiều chỉ trích khi Spotify vẫn bị coi là 'thiên đường' cho các nghệ sĩ bóng ma và nhạc rác AI.
Công chúng khắt khe với nhạc AI
Mặc dù AI đang tạo ra lượng nội dung khổng lồ, nhưng thái độ của công chúng lại vô cùng khắt khe. Theo nghiên cứu của Deezer và Ipsos, 51% người được hỏi tin rằng AI sẽ dẫn đến việc tạo ra nhiều loại nhạc kém chất lượng và rập khuôn. Một cuộc khảo sát khác từ The Hollywood Reporter cho thấy 66% người dân chưa bao giờ chủ động nghe nhạc do AI tạo ra. Thậm chí, 52% khẳng định họ sẽ quay lưng nếu biết thần tượng của mình sử dụng AI để sáng tác. Các nhà nghiên cứu từ Singapore chỉ ra rằng, vì âm nhạc gắn liền với cảm xúc và ý định biểu đạt, nên nhạc AI thường bị coi là 'vô hồn', thiếu đi sự kết nối thực sự giữa người nghe và người nghệ sĩ.
Bandcamp cấm cửa, nhưng thực thi còn hạn chế
Cho đến nay, chỉ có Bandcamp là nền tảng duy nhất tuyên bố cấm cửa nhạc AI hoàn toàn. Dù vậy, việc thực thi vẫn phụ thuộc nhiều vào báo cáo thủ công từ cộng đồng thay vì quét tự động. Dữ liệu từ Deezer cho thấy một tia sáng nhỏ: Dù lượng nhạc AI tải lên tăng 40%, nhưng tỷ lệ lượt nghe thực tế lại không tăng trưởng tương ứng, chỉ chiếm khoảng 1% tổng lượng stream. Điều này cho thấy sự hiếu kỳ ban đầu của người dùng đang dần nguội lạnh.
Tương lai: Ranh giới mờ nhạt và nhu cầu 'nút lọc AI'
Tuy nhiên, các chuyên gia tin rằng ranh giới giữa 'nhạc người' và 'nhạc máy' sẽ ngày càng mong manh. Thay vì là một sự lựa chọn nhị phân có hoặc không, AI đang dần trở thành một công cụ tiêu chuẩn trong phòng thu, từ việc hỗ trợ viết lời tại Nashville cho đến thay thế kỹ thuật lấy mẫu (sampling) trong Hip-hop. Vấn đề nằm ở chỗ: Khi người dùng Suno có thể tạo ra lượng nội dung tương đương cả một kho nhạc Spotify chỉ trong hai tuần, nhu cầu về một 'nút lọc AI' sẽ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. 45% người dùng mong muốn có thể ẩn toàn bộ nhạc AI khỏi thư viện của mình. Nếu một ngày nào đó Spotify hay Apple Music cung cấp chiếc công tắc này, đó có lẽ sẽ là ngày mà các nghệ sĩ thực thụ thực sự giành lại được lãnh địa của mình. Còn hiện tại, nhạc AI vẫn sẽ tiếp tục tồn tại như một loại 'rác mạng' công nghệ cao, đầy rẫy nhưng ít ai thực sự trân trọng.
Nguồn: The Verge, CNET
