Chuyên gia ủng hộ quyết định cấm lạm dụng hát nhép của Sở Văn hóa TP.HCM
PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long, Giảng viên Cao cấp ngành Truyền thông Chuyên nghiệp tại Đại học RMIT, đã có bài viết phân tích về thực trạng ca sĩ Việt ngày càng lệ thuộc vào công nghệ để che giấu hạn chế chuyên môn và lạm dụng hát nhép. Ông nhấn mạnh rằng động thái mới nhất từ Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, nhằm chấn chỉnh tình trạng này, là cần thiết và hợp lý, đồng thời như một lời nhắc nhở rằng sự tự do trong nghệ thuật luôn phải đi đôi với trách nhiệm và tính trung thực.
Bối cảnh và lý do cho quyết định cấm lạm dụng hát nhép
Trong nhiều năm qua, không ít chương trình giải trí, sự kiện thương mại, và thậm chí một số live show vẫn tồn tại tình trạng hát nhép hoặc lệ thuộc quá mức vào playback. Điều này khiến khán giả cảm thấy bị lừa khi bỏ tiền, thời gian và cảm xúc để xem một màn biểu diễn "giả". Vấn đề này gắn trực tiếp với niềm tin công chúng và phẩm giá nghề nghiệp của nghệ sĩ.
Trong bối cảnh đó, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đã ban hành văn bản nhằm đảm bảo tính trung thực và kỷ cương trong các hoạt động biểu diễn nghệ thuật trên địa bàn thành phố, trong đó nghiêm cấm việc ca sĩ lạm dụng hát nhép. Văn bản này không trái ngược với tinh thần của Nghị định 144/2020, mà là một sự điều chỉnh cần thiết để ngăn chặn việc hạ thấp tiêu chuẩn nghệ thuật.
Khi Nghị định 144 bãi bỏ quy định cấm hát nhép, nó vô tình đã bị một bộ phận nghệ sĩ hiểu lầm là sự cởi trói cho việc hát nhép. Quyết định mới của Sở chính là một lời nhắc nhở rằng sự tự do trong nghệ thuật luôn phải đi đôi với trách nhiệm và tính trung thực.
Tác động và giải pháp cho vấn đề hát nhép
Trong bối cảnh TP.HCM là trung tâm biểu diễn lớn nhất cả nước, việc khán giả ngày càng phàn nàn về chất lượng live, chuyện nghệ sĩ "hát nhép nhưng quảng bá là live", hay show sử dụng quá nhiều track thu sẵn, là một số trong các lý do khiến Sở Văn hóa phải ra văn bản chấn chỉnh. Quyết định này nhấn mạnh rằng việc lạm dụng bản ghi thay cho biểu diễn trực tiếp là không chấp nhận được.
Quyết định mới đóng vai trò như một cơ chế bảo vệ quyền lợi người mua vé, đảm bảo rằng hàng hóa/dịch vụ nghệ thuật hát nhạc sống được giao dịch đúng với mô tả, từ đó duy trì sự lành mạnh cho ngành công nghiệp văn hóa giải trí của thành phố. Sự kiên quyết này hoàn toàn tương đồng với làn sóng siết chặt kỷ cương tại các thị trường giải trí lớn nhất châu Á, như Trung Quốc, nơi hành vi hát nhép bị cấm tuyệt đối trong mọi hoạt động biểu diễn có thu phí.
Phân loại và giải pháp bền vững
Để giải quyết vấn đề lạm dụng hát nhép một cách văn minh, chúng ta cần phân loại dựa trên mục đích biểu diễn và cam kết với khán giả. Hát nhép cần bị cấm tuyệt đối tại các đêm nhạc bán vé (Live Concert), các chương trình tôn vinh tài năng (Award Shows) và các cuộc thi tiếng hát chính thống. Ở những không gian này, khán giả bỏ tiền và thời gian để thưởng thức năng lực cốt lõi của nghệ sĩ là giọng hát.
Ngược lại, việc hát đè (Live MR) hoặc hỗ trợ kỹ thuật có thể được chấp nhận trong các chương trình truyền hình đòi hỏi sự đồng bộ cao về kỹ thuật thu hình, hoặc các tiết mục vũ đạo cực độ nơi nghệ sĩ cần tập trung vào hiệu ứng thị giác mà vẫn giữ được nhịp độ chương trình. Ví dụ, tại Hàn Quốc, các nhà đài lớn áp dụng hệ thống phân loại âm thanh minh bạch để đảm bảo nghệ sĩ không sử dụng hát nhép trong các sự kiện được quảng bá là live.
Song để giải quyết triệt để vấn đề hát nhép, không thể chỉ trông chờ vào một văn bản cấm, mà cần một hệ sinh thái hỗ trợ. Ở góc độ quản lý, cần làm rõ các tiêu chí: chương trình nào bắt buộc live, chương trình nào được phép dùng playback, mức độ nào là lạm dụng gây chế tài; đồng thời tăng cường thanh tra, xử lý và công khai kết quả để tạo tính răn đe.
Với góc độ thị trường, giải pháp bền vững nhất chính là "Minh bạch hóa trải nghiệm". Các đơn vị tổ chức chương trình phải có nghĩa vụ niêm yết rõ ràng hình thức biểu diễn trên vé hoặc các ấn phẩm quảng bá. Điều này tạo ra một thị trường sòng phẳng, nơi khán giả có quyền lựa chọn trả tiền cho sự chân thực hoặc một show diễn thuần túy giải trí thị giác. Sự minh bạch này cũng sẽ là áp lực tích cực buộc các công ty quản lý phải đầu tư nghiêm túc hơn vào chất lượng nghệ sĩ của mình.
Khi đó, khán giả cũng là trọng tài: họ sẵn sàng tẩy chay, đòi hoàn tiền khi phát hiện live concert bán vé nhưng nghệ sĩ nhép, không theo sự cam kết của đơn vị tổ chức. Truyền thông, báo chí cũng nên phân tích cho công chúng thấy sự khác nhau giữa một màn biểu diễn live có cảm xúc, đôi khi không hoàn hảo, với một phần thu âm hoàn hảo nhưng vô cảm. Khi khán giả ưu tiên trải nghiệm âm nhạc sống, nghệ sĩ và nhà tổ chức sẽ tự biết mình phải đi theo tiêu chuẩn nào.
