Tranh cãi xoay quanh bài nhạc "Người Việt mình thương nhau" do Hòa Minzy và Cẩm Ly thể hiện đã làm dấy lên những lo ngại về tình trạng sáng tác nhạc yêu nước ồ ạt nhưng chưa đảm bảo chiều sâu. Sự việc bắt nguồn từ câu hát "lúa chín chẳng cúi đầu" của nhạc sĩ Châu Đăng Khoa, gây tranh luận dữ dội trên mạng xã hội và buộc tác giả phải thay đổi phần lời.
Bối cảnh tranh cãi
Trong khoảng hai năm trở lại đây, số lượng sản phẩm nghệ thuật về chủ đề yêu nước bùng nổ. Nhiều bài nhạc đã thành công, được khán giả yêu thích, góp phần lan tỏa niềm tự hào dân tộc. Tuy nhiên, không ít sản phẩm vấp phải tranh luận, điển hình là "Người Việt mình thương nhau" của Châu Đăng Khoa và "Một vòng Việt Nam" do Đông Thiên Đức sáng tác, Tùng Dương thể hiện.
Câu hát "lúa chín chẳng cúi đầu" bị chỉ trích vì hình ảnh "lúa chín cúi đầu" vốn là ẩn dụ quen thuộc trong văn hóa Việt, tượng trưng cho sự khiêm nhường. Việc đảo ngược ý nghĩa này bị xem là đi ngược thực tiễn và hàm ý ngạo mạn.
Góc nhìn chuyên gia
Tiến sĩ ngôn ngữ Đỗ Anh Vũ nhận định: "Người làm nghệ thuật cần nắm vững phông nền văn hóa. Ca từ đóng góp 50% chất lượng ca khúc. Trường hợp của Châu Đăng Khoa như một cái sạn, bài học là cần trau chuốt hơn khi viết lời." Ông cũng dẫn chứng "Một vòng Việt Nam" với câu "Người Việt Nam da nâu, mắt đen" từng gây tranh cãi, dù giai điệu hay nhưng ca từ làm chệch hướng.
Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng tranh cãi không phải vì câu hát "sai" mà vì nó đụng vào tầng nghĩa văn hóa mặc định. Ông nhấn mạnh: "Ranh giới giữa sáng tạo cá nhân và ký ức văn hóa cộng đồng nằm ở mức độ hiểu biết. Nếu không hiểu sâu biểu tượng, dễ làm mới theo kiểu phá vỡ ý nghĩa cốt lõi."
Âm nhạc thẩm thấu qua ca từ
Nhạc sĩ Trịnh Xuân Hảo, công tác tại Đoàn nghệ thuật Tăng thiết giáp, khẳng định: "Ca từ là điều quan trọng nhất trong ca khúc. Âm nhạc thẩm thấu qua cả giai điệu và lời, đặc biệt với lớp trẻ. Những gì động chạm đến ca dao, tục ngữ và văn hóa truyền thống càng cần chỉn chu." Ông cũng bày tỏ lo ngại về việc sáng tác ồ ạt dẫn đến chất lượng giảm sút, đồng thời khuyên các nghệ sĩ nên tham khảo ý kiến chuyên gia khi sử dụng nội dung dân gian.
Nhạc sĩ Trịnh Xuân Hảo nhấn mạnh: "Một tác phẩm muốn sống lâu phải xuất phát từ trái tim và sự rung động thực sự. Công nghệ AI chỉ nên là trợ lý, đừng xem nó là khai mở tư duy sáng tác." Ông cho rằng mỗi nhạc sĩ chỉ nên ra một tác phẩm chất lượng về chủ đề này mỗi năm, chăm chút từng chi tiết và đi sâu vào tiềm thức, văn hóa, truyền thống người Việt.
Bài học cho nghệ sĩ trẻ
Từ vụ việc, giới chuyên môn và công chúng hy vọng các nhạc sĩ trẻ sẽ cẩn trọng hơn trong việc viết lời, kết hợp giữa người viết lời tốt và người viết nhạc tốt để tạo ra những tác phẩm cân bằng, giàu ý nghĩa và bền vững với thời gian.
