Lễ hội truyền thống: Nguồn tài nguyên chiến lược cho du lịch và kinh tế
Hòa trong không khí Xuân rộn ràng, các lễ hội truyền thống đang diễn ra sôi động trên khắp mọi miền đất nước. Không chỉ là dịp để người dân tìm về cội nguồn và khám phá những giá trị lịch sử - văn hóa đặc sắc, các lễ hội này ngày càng khẳng định tiềm năng to lớn trong việc thúc đẩy du lịch và góp phần phát triển kinh tế địa phương.
Sức hút mạnh mẽ từ các lễ hội tiêu biểu
Lễ hội chùa Hương tại Hà Nội, diễn ra từ ngày 18/2 đến 11/5, đã thu hút lượng khách đông đảo. Trong ngày khai hội (mồng 6 tháng Giêng), dù thời tiết mưa rét, hàng chục nghìn lượt khách vẫn đổ về đây. Trước đó, từ mồng 1 đến mồng 5 tháng Giêng, chùa Hương đón gần 136.000 lượt khách, tăng 138% so với cùng kỳ năm 2025.
Lễ hội Gióng đền Sóc (Hà Nội) cũng ghi nhận sự gia tăng đáng kể với hơn 45.000 lượt người tham dự trong 3 ngày chính hội (từ ngày 22 đến 24/2). Tại Quảng Ninh, Khu di tích và danh thắng Yên Tử đón hơn 60.000 lượt khách sau 3 ngày khai hội (từ mồng 10 tháng Giêng).
Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam (An Giang), sau khi được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại, dự kiến sẽ đón hàng triệu lượt khách. Những con số này minh chứng rõ nét cho sức hút ngày càng tăng của các lễ hội, đóng góp tích cực vào tăng trưởng lượng khách và doanh thu du lịch.
Đổi mới tổ chức và phát triển sản phẩm du lịch
Sức hút của lễ hội không chỉ đến từ nỗ lực đổi mới phương thức tổ chức theo hướng trang trọng, bài bản và văn minh, mà còn từ sự thay đổi trong tư duy của những người làm văn hóa địa phương. Họ coi lễ hội không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn.
Đáng chú ý, các tour khám phá di sản và trải nghiệm tương tác ngày càng được chú trọng. Tại Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn, Kiếp Bạc 2026, bên cạnh các hoạt động truyền thống như lễ rước nước, hội thi gói bánh chưng, giã bánh dày, ba tour trọng điểm đã được nâng cấp và khai thác, bao gồm: Khám phá Di sản Côn Sơn, Kiếp Bạc; Theo dấu chân Tam Tổ Trúc Lâm và Một hành trình - Năm điểm đến di sản thế giới. Nhờ đó, từ ngày 26/2 đến 8/3, Khu di sản văn hóa thế giới Côn Sơn - Kiếp Bạc đã đón gần 138.000 lượt khách, tăng 30% so với cùng kỳ năm ngoái.
Tại Lễ hội Gióng đền Sóc, ban tổ chức lần đầu giới thiệu tour đêm đền Sóc và chương trình nghệ thuật đặc biệt “Đêm linh thiêng - Hào khí Thánh Gióng”. Lễ hội đền Hùng sắp tới cũng sẽ có tour đêm “Đền Hùng linh thiêng nguồn cội” như một điểm nhấn thu hút khách.
Tiềm năng và thách thức của du lịch lễ hội
Theo Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism), du lịch lễ hội đóng góp hơn 50 tỷ USD mỗi năm cho các nền kinh tế châu Á và hơn 200 tỷ USD trên toàn thế giới. Với hơn 8.000 lễ hội, phần lớn là lễ hội truyền thống gắn với hệ thống di tích đồ sộ, Việt Nam sở hữu tiềm năng dồi dào để phát triển du lịch lễ hội.
Chiến lược phát triển sản phẩm du lịch Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đã xác định cần ưu tiên phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa gắn với di sản và lễ hội. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh nhiệm vụ bảo tồn lễ hội truyền thống và phát triển các lễ hội mới nhằm phát huy bản sắc văn hóa, gắn với du lịch và kinh tế.
Tuy nhiên, du lịch lễ hội tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Phần lớn lễ hội còn thiếu chiều sâu và điểm nhấn, dẫn đến việc tiếp cận giá trị bị hạn chế. Tình trạng quá tải, ùn tắc thường xuyên diễn ra trong những ngày khai hội, trong khi các thời điểm khác lại vắng khách. Hệ sinh thái sản phẩm du lịch lễ hội còn nghèo nàn, chưa thu hút du khách lưu trú dài ngày.
Giải pháp cho phát triển bền vững
Theo ông Nguyễn Văn Tài, Giám đốc Vietsense Travel, cần có sự sàng lọc để lựa chọn những lễ hội có giá trị tiêu biểu, có khả năng kết nối du lịch, thay vì đầu tư dàn trải. Ông nhấn mạnh, lễ hội nên được coi là chất xúc tác để thu hút khách, kết nối với các tài nguyên khác như vui chơi giải trí, ẩm thực, nghỉ dưỡng, từ đó hình thành các tour du lịch trọn vẹn.
Viện trưởng Viện phát triển du lịch châu Á Phạm Hải Quỳnh cho rằng, nhiều lễ hội hiện nay đang rơi vào tình trạng “đồng dạng”, thiếu bản sắc riêng biệt. Cần thay đổi tư duy từ “quản lý hành chính” sang “quản trị trải nghiệm du khách”, ứng dụng công nghệ như mã QR, thực tế ảo để du khách chủ động tìm hiểu giá trị lễ hội.
Ông Quỳnh cũng đề xuất việc sáp nhập địa giới hành chính có thể mở ra cơ hội kết nối không gian di sản, hình thành các vùng văn hóa đặc trưng và tour du lịch chuyên đề. Đồng thời, xây dựng không gian trải nghiệm di sản gắn với du lịch nghỉ dưỡng, làng nghề, ẩm thực sẽ giúp kéo dài sức sống của lễ hội quanh năm, biến lễ hội thành động lực phát triển kinh tế bền vững.
