Lễ hội Triều Khúc: Nét đẹp văn hóa độc đáo tưởng nhớ anh hùng Phùng Hưng
Mỗi dịp tháng Giêng, khi nắng xuân nhẹ nhàng vương trên mái đình cổ kính, làng Triều Khúc, nay thuộc phường Thanh Liệt, Hà Nội, lại bước vào những ngày hội lớn nhất trong năm. Từ mùng 9 đến 12 âm lịch, người dân nơi đây tổ chức lễ hội truyền thống để tưởng nhớ công lao của Anh hùng dân tộc Phùng Hưng – vị lãnh tụ đã lãnh đạo nhân dân đứng lên chống ách đô hộ phương Bắc vào thế kỷ VIII. Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng đầu năm, lễ hội còn là dịp cộng đồng tái hiện và gìn giữ những lớp trầm tích văn hóa sâu sắc của vùng đất Thăng Long xưa, tạo nên không khí linh thiêng và rộn ràng.
Nghi lễ trang trọng và không khí rực rỡ
Ngay từ sáng sớm, tiếng trống hội đã vang lên dồn dập khắp các ngõ xóm, báo hiệu một ngày lễ quan trọng. Đoàn rước kiệu uy nghiêm tiến về đình làng trong sự trang trọng của nghi lễ dâng hương, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và anh hùng dân tộc. Cờ ngũ sắc bay phần phật trong gió xuân mát lành, kết hợp với những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu, tạo nên khung cảnh vừa linh thiêng vừa sống động, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.
Điệu múa 'con đĩ đánh bồng' – nét độc đáo có một không hai
Điều khiến lễ hội Triều Khúc trở nên khác biệt so với nhiều lễ hội khác chính là màn trình diễn “con đĩ đánh bồng” – một điệu múa dân gian độc đáo và hiếm có ở Hà Nội. Đặc biệt, người biểu diễn lại là những chàng trai trong làng, họ hóa trang thành nữ giới với áo yếm, váy lĩnh, thắt lưng đào, đánh phấn, tô son, đầu đội khăn mỏ quạ và đeo trước ngực chiếc trống bồng nhỏ. Theo truyền tích dân gian, điệu múa này ra đời từ thời nghĩa quân của Phùng Hưng đóng quân tại Triều Khúc, khi ông cho quân giả gái múa hát để khích lệ tinh thần binh sĩ trước giờ xuất trận. Dần dần, tiết mục ấy trở thành nghi thức đặc trưng trong lễ hội làng, được lưu truyền qua nhiều thế hệ như một cách nhắc nhớ về hào khí chống ngoại xâm kiên cường.
Tại sân đình, các chàng trai trong vai “con đĩ” biểu diễn theo tiết tấu trống bồng nhịp nhàng, với động tác khi mềm mại, uyển chuyển, khi lại hóm hỉnh, tạo không khí sôi nổi cho ngày hội. Những bước xoay người, chuyển hông và tiếng trống điểm nhịp dứt khoát thu hút sự chú ý của người xem, mang đến tiếng cười vui vẻ nhưng vẫn trong khuôn khổ lễ nghi truyền thống. Sự kết hợp giữa hình thể nam giới và trang phục nữ tạo nên nét độc đáo riêng, góp phần làm nổi bật tinh thần gắn kết cộng đồng và giá trị biểu trưng sâu sắc của điệu múa dân gian này.
Niềm tự hào và sự bảo tồn di sản
Điệu múa “con đĩ đánh bồng” đã trở thành một phần ký ức và niềm tự hào của người dân trong làng. Anh Minh Thông, một người dân địa phương, chia sẻ rằng năm nào gia đình anh cũng tham dự lễ hội, coi đây là dịp để ôn lại truyền thống và giáo dục con cháu về lịch sử. Ngoài tiết mục đặc sắc này, lễ hội Triều Khúc còn tổ chức nhiều hình thức sinh hoạt dân gian khác như múa lân, đi cà kheo, thi đấu vật và các làn điệu hát cổ truyền, tạo nên một không gian văn hóa phong phú, đậm nét hội làng Bắc Bộ mỗi độ xuân về.
Trong bối cảnh Hà Nội phát triển mạnh mẽ theo hướng đô thị hiện đại, lễ hội Triều Khúc vẫn được duy trì với những giá trị truyền thống cốt lõi. Các thế hệ thanh niên trong làng được tuyển chọn và tập luyện công phu để đảm nhận vai diễn theo đúng quy định về lễ nghi và chuẩn mực cộng đồng. Sự kế tiếp qua nhiều thế hệ đã góp phần bảo tồn điệu múa, hạn chế nguy cơ mai một theo thời gian, thể hiện sức sống bền bỉ của di sản dân gian trong đời sống đương đại.
Không chỉ là một sinh hoạt văn hóa đầu năm, lễ hội làng Triều Khúc còn hàm chứa ý nghĩa lịch sử sâu sắc, phản ánh tinh thần lạc quan và niềm tự hào của cộng đồng cư dân vùng ven đô Hà Nội. Điệu múa “con đĩ đánh bồng” vì thế không chỉ có giá trị nghệ thuật độc đáo mà còn là biểu tượng của sự gắn kết và truyền thống anh hùng, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng của Thủ đô.
