Lễ hội Rước Cộ Bà Chợ Được: Di sản quốc gia gìn giữ tín ngưỡng dân gian
Tương truyền, Bà Nguyễn Của sinh năm Canh Thân (1800) tại làng Phường Chào, huyện Diên Phước, nay thuộc xã Vu Gia, TP. Đà Nẵng. Bà qua đời sớm ở tuổi 17 và được dân làng lập đền thờ tại quê nhà. Sau đó, Bà hiển linh tại làng Phước Ấm, hỗ trợ người dân trong buôn bán, chữa bệnh, và trừng trị kẻ tham tàn. Sự linh ứng của Bà đã góp phần hình thành nên khu chợ đông đúc, được đặt tên là chợ Được với ý nghĩa mang lại may mắn, thuận lợi trong mua bán.
Nghi lễ trang nghiêm và ý nghĩa sâu sắc
Lễ hội này phản ánh tín ngưỡng phồn thực của cư dân nông nghiệp vùng biển, đồng thời thể hiện lòng thành kính đối với tiền nhân và mong cầu cuộc sống an lành, ấm no. Nghi thức đọc văn tế được thực hiện trước sự chứng kiến của các bô lão và dân làng. Ông Nguyễn Văn Sơn, 74 tuổi, trưởng ban tiền sự với 25 năm gắn bó Lăng Bà, chia sẻ: "Đây là lễ hội mang tín ngưỡng thờ Bà, cầu cho quốc thái dân an, nhân dân được ấm no, mạnh khỏe. Tôi tự hào và phấn khởi khi được góp phần tâm sức trong dịp lễ trọng này".
Năm nay, lễ hội được tổ chức với quy mô phong phú hơn, kết hợp nghi lễ truyền thống và không gian cộng đồng. Nghi thức dâng lễ diễn ra trang nghiêm trong không gian thờ tự. Bàn kiệu rước Sắc Bà được người dân rước đi qua các tuyến đường chính tại thôn Phước Ấm để bày tỏ lòng thành kính và tri ân.
Đặc sắc của lễ rước ban đêm và các bàn Cộ
Lễ hội Rước Cộ Bà Chợ Được đã được công nhận là Di sản phi vật thể quốc gia vào năm 2014. Điểm nổi bật là lễ rước Cộ và sắc Bà chỉ diễn ra vào ban đêm, sau khi các vị cao niên hoàn thành phần lễ ở lăng thờ Bà. Trước kiệu Bà là đoàn rước với những lính rước trong trang phục truyền thống.
Các bàn Cộ không chỉ gắn với sự tích về Bà mà còn tái hiện nhân vật và sự kiện lịch sử lớn của dân tộc. Ví dụ, có bàn Cộ mô phỏng sự kiện vua Quang Trung đại phá quân Thanh, bàn Cộ Phù Đổng Thiên Vương với hình ảnh Thánh Gióng cưỡi ngựa (linh vật năm 2026), và bàn Cộ tái hiện khoảnh khắc kéo cờ chiến thắng trên nóc hầm tướng Đờ Cát trong chiến thắng Điện Biên Phủ.
Để chuẩn bị các bàn Cộ, dưới sự điều hành của nghệ nhân, người dân trong thôn đã sắm sửa vật liệu từ trước Tết. Mỗi người đảm nhận một công việc khác nhau, háo hức chờ ngày "trình làng" tác phẩm của mình.
Ý nghĩa cộng đồng và hoạt động phong phú
Lễ hội không chỉ mang nét đặc sắc cộng đồng mà còn là dịp để các gia đình gửi gắm ước nguyện đầu năm. Người dân trong thôn chuẩn bị lễ vật, thắp hương cầu nguyện khi đoàn kiệu Bà đi qua. Bà Nguyễn Thị Liễu, 50 tuổi, tiểu thương ở chợ Được, cho biết: "Mỗi năm đến ngày lễ, mọi người sẽ ra Lăng Bà thắp nhang, tham gia lễ rước để cầu mong công việc thuận lợi, buôn may bán đắt".
Tiết mục múa lân trước bàn lễ tại khu dân cư mang ý nghĩa cầu chúc bình an, may mắn cho gia đình và làng xã trong năm mới. Bà Hồ Thị Thư, 60 tuổi, người dân xã Thăng An, hứng khởi nói: "Lễ hội này gắn với tín ngưỡng của người dân nơi đây, như điểm tựa tinh thần giúp cuộc sống trở nên an lành hơn mỗi dịp năm mới".
Ngoài phần lễ, phần hội với các trò chơi dân gian, đua thuyền, bóng chuyền... đem lại không khí hào hứng đầu xuân. Câu ca xưa "Hằng năm mười một tháng Giêng/ Rước cộ, hát bộ, đua thuyền tri ân" vẫn được nhắc đến, khẳng định giá trị văn hóa lâu đời của lễ hội này.
