Làng Diềm - Cái Nôi Của Dân Ca Quan Họ Bắc Ninh
Tổ dân phố Viêm Xá, thường gọi là làng Diềm, được biết đến như một trong những cái nôi quan trọng của Dân ca Quan họ Bắc Ninh. Nơi đây có đền thờ đức Vua Bà, được tôn vinh là Thủy tổ Quan họ. Theo truyền thuyết lưu truyền, đức Vua Bà là con gái của Vua Hùng. Trong hành trình chu du khắp nơi, bà đã dừng chân tại vùng đất Viêm Trang xưa, tiến hành khai khẩn đất đai, lập làng, dạy dân sản xuất và đặc biệt là sáng tạo, truyền dạy những làn điệu dân ca quan họ trữ tình và đằm thắm.
Sau khi đức Vua Bà qua đời, nhân dân địa phương đã xây dựng đền thờ và tôn bà là đức Vương Mẫu - Thành hoàng làng. Hằng năm, vào ngày mùng 6 tháng 2 Âm lịch, người dân làng Diềm tổ chức lễ hội truyền thống để tưởng nhớ công lao to lớn của bà, người đã khai sinh, sáng tạo và truyền dạy những làn điệu dân ca quan họ mượt mà, trữ tình. Di sản này đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại từ năm 2009.
Lễ Hội Được Vinh Danh Và Các Hoạt Động Đa Dạng
Năm 2016, lễ hội làng Diềm đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị văn hóa sâu sắc. Năm nay, lễ hội diễn ra từ ngày 23 đến 25 tháng 3 Dương lịch, tương ứng với từ mồng 5 đến mồng 7 tháng 2 Âm lịch, với một loạt hoạt động phong phú cả phần lễ và phần hội.
Phần lễ bao gồm các nghi thức trang trọng như tế lễ, dâng hương, và đọc chúc văn ca ngợi công đức của đức Vua Bà. Đặc biệt, hoạt cảnh tái hiện sự tích Vua Bà phát lệnh mở hội du Xuân được tổ chức, mang đến không khí sống động. Trong quần thể di tích lịch sử văn hóa của làng Diềm, đền Cùng - giếng Ngọc là địa điểm linh thiêng nằm ngay đầu làng, đóng vai trò quan trọng trong các nghi lễ.
Phần hội diễn ra sôi nổi với các hoạt động như màn chạy cờ, cướp cầu, múa lân sư tử, trình diễn trống hội, và biểu diễn văn nghệ. Các trò chơi dân gian như cướp cầu, đu, cờ tướng, và đập niêu thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia, tạo nên không khí vui tươi và phấn khởi.
Nghi Thức Rước Kiệu Và Canh Hát Quan Họ Đặc Sắc
Một điểm nhấn quan trọng của lễ hội là lễ rước trang nghiêm, với sự tham gia của hàng trăm người mặc trang phục truyền thống. Đoàn rước đi từ đền sang đình, sau đó vòng quanh làng để đến lấy nước tại đền Cùng giếng Ngọc, rồi mang về thờ tại đền Vua Bà. Nghi thức lấy nước này mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện sự kết nối giữa con người và thiên nhiên.
Tuy nhiên, điểm nhấn đặc sắc nhất của lễ hội chính là các canh hát quan họ. Người dân làng Diềm nồng hậu đón tiếp bạn quan họ từ các làng trong vùng về dự hội. Các buổi hát giao lưu được tổ chức tại đền, đình, trên thuyền, và tại nhà của các ông trùm, bà trùm. Qua đó, giá trị và sức sống bền bỉ của di sản văn hóa phi vật thể này được khẳng định và lan tỏa mạnh mẽ.
Ý Nghĩa Văn Hóa Và Sự Lan Tỏa Của Lễ Hội
Lễ hội làng Diềm không chỉ là dịp để tưởng nhớ công lao của đức Vua Bà - người khởi sinh và truyền dạy dân ca quan họ, mà còn là một không gian văn hóa sống động. Nơi đây, các giá trị truyền thống được bảo tồn, trao truyền và lan tỏa trong đời sống cộng đồng. Sự kiện thu hút đông đảo người dân và du khách, góp phần quảng bá di sản văn hóa độc đáo của Việt Nam ra thế giới.
Với những hoạt động đa dạng và ý nghĩa, lễ hội làng Diềm tiếp tục khẳng định vị thế của mình như một biểu tượng văn hóa quan trọng, gìn giữ và phát huy tinh hoa dân tộc cho các thế hệ hiện tại và tương lai.
