Hồ chứa Việt Nam: Tiềm năng khổng lồ và thách thức trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản
Việt Nam sở hữu gần 8.000 hồ chứa thủy lợi và thủy điện, với tổng dung tích khoảng 68 tỷ m³ nước. Trong đó, nhiều hồ khổng lồ như Thủy điện Hòa Bình, Sơn La hay Dầu Tiếng không chỉ đóng vai trò quan trọng trong an ninh nguồn nước, phát điện mà còn có tiềm năng to lớn cho nuôi trồng thủy sản và phát triển du lịch sinh thái bền vững.
Đề án phát triển và mục tiêu đầy tham vọng
Đầu tháng 3 năm 2026, Bộ Nông nghiệp Môi trường đã phê duyệt "Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa giai đoạn 2026 - 2030". Mục tiêu đến năm 2030, hệ thống các hồ chứa lớn sẽ đạt sản lượng hơn 260.000 tấn mỗi năm, đem lại tổng giá trị khoảng 16.000 tỷ đồng và tạo việc làm cho khoảng 80.000 lao động. Đây là một tiềm năng thật sự đáng kinh ngạc, hứa hẹn đem lại sinh kế bền vững cho người dân vùng lòng hồ.
Thực trạng đáng báo động: Đánh bắt tận diệt hoành hành
Tuy nhiên, để đạt được kỳ vọng trên, thách thức còn rất lớn. Tình trạng đánh bắt thủy sản theo lối tận diệt đang diễn ra tràn lan tại nhiều hồ chứa. Người dân sử dụng các phương pháp hủy diệt như kích điện công suất lớn, mìn, và vó lưới với mắt lưới nhỏ như màn tuyn, khiến nguồn lợi thủy sản bị cạn kiệt ở mức báo động đỏ.
Cá giống, cá con được cơ quan chức năng và doanh nghiệp thả xuống hồ thường bị tận diệt trước khi kịp lớn. Các đối tượng vi phạm còn tổ chức các hội nhóm kín trên mạng xã hội để theo dõi động tĩnh của lực lượng bảo vệ, gây khó khăn cho công tác tuần tra và xử lý.
Cuộc chiến gian nan của lực lượng chức năng
Lực lượng cảnh sát giao thông thủy và cơ quan chức năng tại các địa phương như Lào Cai, Phú Thọ, Tuyên Quang đã phải nỗ lực không ngừng để đối phó với tình trạng này. Họ phải thực hiện các chiến dịch tuần tra bí mật, thậm chí nổ súng chỉ thiên để trấn áp các đối tượng liều lĩnh.
Trong một tháng cao điểm (9–10/2025), lực lượng liên ngành tại hồ Thác Bà đã phá hủy 155 hệ thống vó bè vi phạm. Việc xử lý đòi hỏi nhiều công sức, từ việc dùng xà lan lớn để neo kéo, cắt phá thủ công các tời gỗ kiên cố, đến đối mặt với sự chống đối, bôi nhọ trên mạng xã hội và nguy cơ bị trả đũa.
Những vụ việc gây chấn động
Mới đây, vào ngày 8/4/2026, Công an tỉnh Lào Cai đã bắt quả tang hai đối tượng sử dụng bộ kích điện công suất lớn để đánh bắt cá trên hồ Thác Bà. Trước đó, một đường dây buôn bán thuốc nổ phục vụ đánh cá hủy diệt cũng bị triệt phá, với bốn đối tượng bị khởi tố, trong đó có Lã Đức Dũng khai nhận đã bán tới 48kg thuốc nổ trong một giao dịch.
Đáng tiếc, việc sử dụng mìn tự chế còn dẫn đến những tai nạn thương tâm, như trường hợp anh Lý Văn Đường và anh Bùi Tiến Cường tử vong khi mìn nổ trên tay.
Chế tài pháp luật và bài toán thực thi
Điều 242, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định mức phạt tù cao nhất lên đến 10 năm và phạt tiền lên tới 2 tỷ đồng đối với cá nhân, 10 tỷ đồng đối với pháp nhân thương mại cho tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản. Luật Thủy sản cũng quy định rõ kích thước mắt lưới tối thiểu, cấm sử dụng các ngư cụ có mắt lưới nhỏ hơn 1,5cm đến 4cm tùy loại.
Tuy nhiên, bài toán cấp thiết hiện nay là nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nhấn mạnh: "Vấn đề cốt lõi là khai thác hợp lý và bền vững các giá trị của hồ chứa, gắn liền với bảo vệ đa dạng sinh học và môi trường."
Hướng đến tương lai bền vững
Để phát huy tiềm năng của các hồ chứa, Việt Nam cần thả từ 60 đến 80 triệu con cá giống mỗi năm để tái tạo nguồn lợi. Nhưng quan trọng hơn là phải bảo vệ được những con cá đó, đảm bảo chúng có cơ hội phát triển và đem lại sản lượng ổn định cho người dân.
Bảo vệ hồ chứa và nguồn lợi thủy sản không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng, mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội, nhằm đảm bảo an toàn, no ấm và nguồn tài chính bền vững cho các thế hệ tương lai.
