Hơn 15 năm trước, David Minetti, cựu lính đặc nhiệm Pháp từng phục vụ tại rừng mưa Guyana thuộc hệ sinh thái Amazon, đã chọn một cách rất khác để đưa mọi người đến gần rừng hơn tại Việt Nam. Không khách sạn, không sóng điện thoại, không dịch vụ tiện nghi, mỗi người chỉ có một chiếc võng, tấm bạt, 1,5 lít nước và 24 giờ sống trong rừng Nam Cát Tiên (thuộc Vườn quốc gia Cát Tiên, địa phận TP. Đồng Nai).
Đưa khách vào rừng, sống với rừng
David Minetti từng phục vụ trong lực lượng biệt kích Pháp tại rừng mưa Guyana, có tình yêu đặc biệt với thiên nhiên hoang dã. Những năm 2000, sau nhiều chuyến lang thang qua các khu rừng Việt Nam, David nhận ra nghịch lý: "Người ta nói nhiều về bảo tồn, nhưng ít người thực sự được bước vào rừng để hiểu điều mình đang cố giữ".
Từ suy nghĩ ấy, anh xây dựng hành trình trải nghiệm Nam Cát Tiên. Người tham gia không đến nghỉ dưỡng hay ngắm cảnh đơn thuần. Họ phải sống với rừng 24 giờ, học cách đi rừng, tìm nước, lấy lửa, thích nghi môi trường chỉ với 1,5 lít nước. Ai muốn thử thách hơn có thể chọn hành trình 48 giờ hoặc 72 giờ sống trong rừng, không thức ăn nước uống, không phương tiện hỗ trợ. David lý giải: "Con người sợ rừng vì không hiểu rừng. Khi hiểu rồi, bạn sẽ nhận ra đây là một trong những nơi tuyệt vời nhất để tồn tại".
Bài học giữa đại ngàn
Gần đây, một chuyến đi rừng cùng David với 10 người từ nhiều quốc gia, thêm hai nhân viên kiểm lâm làm nhiệm vụ giám sát, đã diễn ra. Từ bìa rừng, mỗi người được phát 1,5 lít nước. Giữa cái nóng oi bức, vài cây số đầu tiên, nhiều người đưa chai nước lên miệng. David nhắc nhở: "Đừng uống thỏa mãn cơn khát. Nên chia từng ngụm nhỏ nếu muốn đủ nước cho cả hành trình". Càng đi sâu, nóng hầm kiểu rừng mưa ẩm nhiệt đới đất thấp bắt đầu bào mòn sức lực. Cơn khát và cái đói xuất hiện nhanh hơn những gì tưởng tượng.
Với David, hệ sinh thái Nam Cát Tiên là trường học vĩ đại. Mỗi khi bước đến vùng sinh cảnh mới, anh lại chỉ cho mọi người từ loại dây leo giúp xác định phương hướng, đến đọt mây có thể ăn được khi thiếu thực phẩm, hoặc dấu chân thú rừng vừa đi qua. Khi đoàn băng qua con suối nhỏ, David yêu cầu mọi người giữ nguyên quần áo ngâm mình xuống nước. Khoảng nghỉ giữa hành trình với cách hạ nhiệt này đến từ kinh nghiệm quân ngũ, David bảo: "Làm mát để hạn chế mất nước. Bùn đất bám quần áo khử mùi cơ thể, giúp con người dễ hòa vào tự nhiên, cũng là cách giảm thiểu đánh động đến vùng sinh sống của muông thú".
"Mượn" rắn lục lửa và những trải nghiệm đầu đời
David hướng dẫn kỹ năng đi ngược dòng nước xiết ở ghềnh đá bến Cự. Sau gần 20 km đường rừng, bóng xế tà, David ra hiệu dừng hành trình, nhẹ nhàng quan sát rồi nhoằng cái lôi từ tán cây con rắn lục to cỡ ngón tay cái. Anh giải thích: "Đây là rắn lục lửa, đặc điểm đuôi màu đỏ, giống này độc, ban ngày khá chậm, sinh sống nơi nền rừng ẩm, cây lá thấp. Lục lửa thường bám cây ở độ cao ngang thân người. Mọi người đi rừng khi mệt hay cắm mặt, nhìn bước chân, di chuyển đúng tầm sẽ bị rắn mổ ngay".
Những kiến thức tưởng chỉ xuất hiện trong các chương trình sinh tồn, được truyền thụ ngay giữa rừng Nam Cát Tiên. Biết bao cái "đầu tiên" trong đời của khách tham gia hành trình được ghi dấu. Gert, du khách Đan Mạch, nói: "Lần đầu trong đời tôi nhịn ăn 24 tiếng, lần đầu ngủ võng". Rish, du khách Anh, thêm vào: "Lần đầu tôi thấy được rắn lục và rờ tay vào nó". Xavier, võ sĩ MMA của Pháp, biệt danh FX, nói về trải nghiệm nằm dưới suối: "Nằm dưới suối, cơ bắp thả lỏng hoàn toàn, đầu óc trống rỗng, những giây phút hiếm hoi ấy không dễ tìm được ở nhịp sống thành phố".
Đánh thức tài nguyên rừng
Tài nguyên rừng không chỉ là những giá trị thấy được như cây cổ thụ, rừng già, muông thú, chim chóc, động vật quý hiếm, mà còn những giá trị vô hình có khả năng dung dưỡng tinh thần. Những khắc nghiệt, khác biệt của việc luồn rừng, đến những cơn gió lùa, tiếng chim gọi bầy, tiếng nai minh về đêm… cũng đủ mang lại nhiều giá trị, và nguồn tài nguyên ấy cần được phát lộ và lan tỏa.
Đi rừng với David có lẽ là chuyến đi ít tiện nghi nhất. Hỏi về thành phần tham gia, David tiết lộ: "Có đến hơn 99% là người nước ngoài", rồi thêm: "Nhiều người quen nghĩ đi du lịch là tận hưởng, là được phục vụ, được trải nghiệm của ngon vật lạ, hoặc để khoe của, khoe chốn sang trọng. Tôi muốn tạo suy nghĩ khác, người đi rừng cùng cung đường, trang thiết bị như nhau, nhưng cảm nhận khác nhau. Bạn phải có sức khỏe tốt mới thấy vẻ đẹp từ những thứ đơn giản. Kế đến là biết chấp nhận. Bỏ tiền đi rừng ai cũng muốn xem được thú, nhưng tùy duyên, không phải chuyến đi nào cũng may mắn gặp được. Trong hành trình, tôi cung cấp kiến thức về rừng để người tham gia tự tin hơn khi đối diện thiên nhiên, và thêm tôn trọng rừng".
David tâm sự: "Ở rừng, mỗi thân cây, con suối, dấu chân thú… đều chứa đựng câu chuyện thú vị để học hiểu về nó. Vào rừng không phải để phiêu lưu, mà là tiếp cận, cảm nhận vẻ mong manh của hệ sinh thái. Những chi tiết nhỏ ấy là tài nguyên giúp ích cho con người, nếu khai thác hiệu quả, du khách sẵn sàng chấp nhận chi nhiều tiền tìm đến. Phải làm cho người ta yêu rừng, có yêu thì mới biết bảo vệ".
Giữ rừng thời công nghệ
Ngày nay, giữ rừng không còn là câu chuyện riêng của lực lượng kiểm lâm hay những tấm biển cấm giữa đại ngàn. Ở Vườn quốc gia Cát Tiên, rừng đang được bảo vệ bằng nhiều cách khác nhau: camera công nghệ, cộng đồng địa phương, du lịch sinh thái, cho lữ khách làm kiểm lâm, những trải nghiệm sống với rừng, rèn kỹ năng sinh tồn, giúp con người thật sự hiểu giá trị thiên nhiên. Các mô hình trải nghiệm rừng tại Nam Cát Tiên đến nay ngày càng phát triển theo hướng chuyên nghiệp hơn. Những hành trình đi bộ xuyên rừng, ngủ lại giữa thiên nhiên, đồng hành cùng kiểm lâm tuần rừng… đang mở ra một loại hình du lịch mới. Người giữ rừng nay không chỉ là kiểm lâm ngày đêm tuần tra dưới tán cây mà còn là những người dân sống ven rừng, những hướng dẫn viên bản địa. Du khách đến với rừng không đơn thuần là chuyến du lịch, mà là hành trình góp sức giữ rừng cho hôm nay và mai sau.
