Với lợi thế bản địa, thị xã Mường Lay (tỉnh Điện Biên) là vùng đất giao hòa giữa núi, sông và lòng hồ thủy điện, nơi lưu giữ nét văn hóa độc đáo của đồng bào Thái trắng. Nhận thấy tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, chị Lò Thị Toản, Chi hội trưởng Chi hội phụ nữ bản Quan Chiêng, đã khởi nghiệp với mô hình homestay Mường Lay từ năm 2021.
Khởi nghiệp từ lợi thế bản địa
Trước đây, đời sống bà con phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp, tỷ lệ thanh niên di cư lao động cao. Với vai trò chi hội trưởng, chị Toản thấy chị em phụ nữ mong muốn có thêm việc làm, cải thiện thu nhập và nâng cao vị thế trong gia đình. Sau khi tham gia các lớp tập huấn về du lịch cộng đồng và đi thực tế tại các tỉnh lân cận năm 2021, chị nhận ra du lịch cộng đồng không chỉ là ngành kinh tế mới mà còn là con đường giữ gìn văn hóa, xây dựng hình ảnh địa phương. Khát vọng đó thôi thúc chị khởi nghiệp với mô hình homestay Mường Lay, nơi du khách có thể “sống như người bản”, trải nghiệm văn hóa người Thái trắng và thiên nhiên Mường Lay một cách chân thật.
Ban đầu, công việc hoàn toàn mới, chưa có kinh nghiệm nên gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, chị Toản không nản chí, học hỏi từng chút và rút ra bài học kinh nghiệm qua từng ngày. Bước ngoặt đến vào tháng 1/2022, khi thị xã Mường Lay (cũ) tổ chức lễ hội đua thuyền và giải dù lượn quốc gia. Là địa bàn nhỏ hẹp, lần đầu tổ chức sự kiện lớn, việc sắp xếp khu lưu trú cho vận động viên và quan khách khiến chính quyền địa phương bối rối. Lúc đó, chị Toản đã mạnh dạn kêu gọi, động viên bà con trong bản Quan Chiêng và các bản lân cận chỉnh trang, dọn sạch nhà cửa để đón khách. Kết quả, cộng đồng bản đón được gần 1.000 lượt khách, phục vụ ăn, ngủ và trải nghiệm văn hóa trong dịp này.
Phát triển mô hình bền vững
Nhìn thấy tiềm năng to lớn của loại hình lưu trú cộng đồng, chị Toản tiếp tục đầu tư chỉnh trang nhà sàn để đón khách thường xuyên, mở rộng và nâng cao chất lượng phục vụ. Năm 2023, chị ra mắt mô hình Tổ phụ nữ tham gia phát triển du lịch cộng đồng với 33 thành viên, tiền thân của Hợp tác xã (HTX). Tổ đã tập hợp gia đình hội viên, phụ nữ tham gia điều phối, tổ chức du lịch cộng đồng với các nội dung trải nghiệm như du lịch lòng hồ, nghỉ dưỡng tại nhà, trải nghiệm phong tục tập quán, văn hóa, ẩm thực của dân tộc Thái.
Chị Lò Thị Hường, thành viên HTX, cho biết: “Trước đây tôi chỉ làm nương rẫy thu nhập bấp bênh, từ khi tham gia làm du lịch cộng đồng cuộc sống tôi đã thay đổi. Hiện tôi đang quản lý 3 phòng nghỉ, công suất sử dụng trung bình 70% vào mùa cao điểm, tạo thu nhập ổn định cho gia đình.” Khi HTX dần đi vào ổn định, chị Toản đề xuất lập Quỹ cộng đồng, trích 5% doanh thu cho vệ sinh môi trường, bảo tồn văn hóa, khuyến học. Cùng với đó, chị tìm các nguồn tài trợ nhỏ để lắp thùng rác phân loại, xây nhà vệ sinh đạt chuẩn, mua thiết bị PCCC, làm biển chỉ dẫn.
Kết quả và định hướng tương lai
Hiện nay, Mường Lay có 9 homestay dạng nhà sàn truyền thống, trong đó có 2 nhà sàn lớn với diện tích 500 m2 có thể phục vụ 200 khách ăn uống và 80 khách ngủ lại. HTX còn liên kết với 10 hộ gia đình ở bản Quan Chiêng và các bản lân cận như Bản Bắc, Na Nát, Nậm Cản để phát triển thêm dịch vụ du lịch. Tính đến nay, homestay Mường Lay đã đón gần 2.500 lượt khách/năm, doanh thu ước đạt 1,8 tỷ đồng/năm, tạo việc làm ổn định cho 38 lao động (trong đó 60% là phụ nữ và thanh niên), nâng thu nhập bình quân hộ tham gia từ 30 triệu đồng/năm lên 55 triệu đồng/năm.
Chị Toản cho biết, trong tương lai HTX sẽ phát triển lên 12 homestay, tạo thêm khoảng 100 việc làm mới và nâng cao chất lượng dịch vụ.
