Từ tối 15/6, lớp học hướng dẫn viên du lịch sơ cấp tại xã Tuy Phước khai giảng, đánh dấu bước ngoặt trong đời làm nghề cá của ông Trần Minh Phụng. Gắn bó với đầm Thị Nại gần 20 năm, gia đình 5 người của ông từng sống nhờ nghề cá gần bờ. Nhưng giờ đây, nguồn lợi thủy sản cạn kiệt, nhiều người khai thác tận diệt, sản lượng giảm, giá nhiên liệu tăng khiến thu không bù chi.
"Tôi đánh cá ven đầm Thị Nại. Trước đây thu nhập ổn, nhưng gần đây khó khăn quá", ông Phụng nói. Ý định chuyển nghề đã có từ lâu nhưng chưa dám thực hiện. Khi tỉnh Gia Lai ban hành Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND về hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải bản tàu cá, ông đăng ký ngay. "Tàu tôi còn tốt, tôi chuyển nghề, hoán cải thành tàu du lịch cộng đồng. Lớp học này là khởi đầu", ông chia sẻ.
Cùng lớp với ông Phụng là ngư dân Trương Minh Tiến. Tàu của ông thuộc nhóm "3 không" – không đăng kiểm, không đăng ký, không giấy phép – hoạt động trên đầm Thị Nại, thu nhập bấp bênh. Ông quyết định giải bản và tham gia mô hình du lịch cộng đồng. "Nghề cá không ổn, chuyển đổi lúc này rất phù hợp. Có hỗ trợ của tỉnh và lớp đào tạo, chúng tôi tự tin", ông Tiến nói.
Lớp học do UBND xã Tuy Phước phối hợp với Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Quy Nhơn tổ chức, có 26 học viên, trong đó 6 ngư dân giải bản tàu cá. Họ được học kiến thức về du lịch, văn hóa địa phương, cách đón tiếp và dẫn khách – những điều mới mẻ với người quen sóng gió.
"Kiến thức mới mẻ, khác hẳn đánh bắt. Nhưng tôi cố gắng học. Giảng viên nói làm du lịch không xa vời, chỉ là giới thiệu cuộc sống thường ngày. Tôi phấn khởi vì địa phương dự kiến thành lập câu lạc bộ, hợp tác xã du lịch cộng đồng, sau học có thể tham gia ngay", ông Phụng hào hứng.
Tuy nhiên, không phải ngư dân nào cũng dễ dàng chuyển đổi. Nhiều người băn khoăn về thu nhập, kỹ năng và khả năng thích nghi. Ông Nguyễn Văn Bình, một trong 23 ngư dân đủ điều kiện giải bản đợt 1 tại phường Quy Nhơn, cho biết tàu gia đình hư hỏng nặng sau bão số 13 năm ngoái. "Tôi lớn tuổi, đi biển không phù hợp. Chính quyền nói đào tạo nghề, nhưng ngoài 50 học nghề mới không dễ, gia đình sẽ tìm hướng phù hợp với sức khỏe", ông nói.
Ngư dân Nguyễn Văn Bé, cùng phường Quy Nhơn, chia sẻ thẳng thắn: "Ngư dân không ngại khổ, ngại đổi nghề – cái lo nhất là nghề mới có đủ nuôi sống gia đình không. Trụ cột gia đình thường là đàn ông lớn tuổi, tiếp cận nghề mới khó hơn lao động trẻ".
Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025 của HĐND tỉnh Gia Lai về hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải bản tàu cá chính thức triển khai, mở ra giai đoạn tái cơ cấu lớn nhất trong lịch sử nghề cá địa phương. Từ đầu tháng 6/2026, các địa phương ven biển bắt đầu thực hiện. Theo Chi cục Thủy sản tỉnh Gia Lai, gần 1.000 chủ tàu đăng ký giải bản. Đợt 1, tỉnh tạm cấp hơn 212 tỷ đồng, trong đó hơn 206 tỷ đồng hỗ trợ giải bản tàu, hơn 5,5 tỷ đồng cho đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm.
Tại phường Quy Nhơn, 138 tàu đăng ký giải bản, niêm yết 23 tàu đủ điều kiện đợt 1. Phường Quy Nhơn Đông tập trung xử lý 66 tàu "3 không" – nhóm nguy cơ vi phạm IUU cao; 44/66 chủ tàu đã nộp hồ sơ, ngoài ra có thêm 64 hồ sơ từ tàu đang hoạt động xin giải bản. Kinh phí phân bổ cho 16 xã, phường ven biển, trong đó phường Quy Nhơn hơn 49,1 tỷ đồng, xã Đề Gi gần 47 tỷ đồng, phường Quy Nhơn Đông hơn 36,68 tỷ đồng, xã Phù Mỹ Đông hơn 17,7 tỷ đồng, xã Tuy Phước hơn 14,77 tỷ đồng, xã An Lương hơn 13,3 tỷ đồng.
Ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản tỉnh Gia Lai, cho biết mức hỗ trợ giải bản dựa trên tuổi tàu, công suất, tải trọng, bảo đảm công khai, minh bạch. Song song, các chương trình đào tạo nghề được đẩy mạnh. Khảo sát cho thấy lao động trẻ muốn làm việc tại nhà máy, xí nghiệp trong Khu kinh tế Nhơn Hội; số khác chọn nuôi trồng, chế biến thủy sản hoặc du lịch cộng đồng. Với lao động lớn tuổi, chính quyền tiếp tục rà soát để có chính sách phù hợp.
Lớp học tối 15/6 tại Tuy Phước chỉ là một lát cắt nhỏ, nhưng từ những bước đi đầu tiên ấy, cuộc chuyển dịch sinh kế đang dần hiện hữu. Theo Đề án Chuyển đổi một số nghề khai thác hải sản và đào tạo nghề cho lao động ngư nghiệp tỉnh Gia Lai, đến năm 2030 sẽ có khoảng 12.412 lao động cần hỗ trợ chuyển đổi – trong đó 2.459 người là lao động khai thác hải sản khi tàu giải bản, và gần 10.000 lao động ngư nghiệp ven biển có nhu cầu đào tạo nghề, giới thiệu việc làm.
