Chỉ sau nửa tháng kể từ ngày ra mắt chính thức vào 1/7, sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc (xã Mỹ Đức, Hà Nội) đã bắt đầu đón những đoàn khách đầu tiên đến trải nghiệm. Không chỉ có những tuyến đường, điểm check-in hay sản phẩm du lịch mới, điều dễ nhận thấy nhất là niềm háo hức hiện rõ trên gương mặt của người dân địa phương.
Khởi đầu từ những bước đi còn bỡ ngỡ
Ngày 1/7, Sở Du lịch Hà Nội phối hợp với UBND xã Mỹ Đức tổ chức công bố sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc với thông điệp "Mường Cốc - Chạm vào bình yên". Đây là sản phẩm du lịch cộng đồng mới của Thủ đô, góp phần đa dạng hóa hệ sinh thái du lịch theo hướng xanh, bền vững, giàu bản sắc văn hóa và lấy cộng đồng làm trung tâm.
Để có ngày ra mắt này, trong nhiều tháng qua, người dân Mường Cốc đã cùng chính quyền địa phương, ngành du lịch và các chuyên gia khảo sát tài nguyên, xây dựng sản phẩm và hoàn thiện dịch vụ. Niềm vui của người dân không chỉ đến từ việc có thêm một điểm đến mới, mà còn là kỳ vọng về một hướng phát triển kinh tế bền vững.
Người dân làm chủ, kỳ vọng phát triển bền vững
Ông Nguyễn Văn Vương, đại diện LAMIA Farmstay, một trong những mô hình tham gia phát triển du lịch cộng đồng tại Mường Cốc, chia sẻ: "Sau khi công bố sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc, bà con ở đây đều rất phấn khởi và mong muốn du lịch phát triển để có thêm công việc, có thêm thu nhập. Hơn nữa, khi làm du lịch, cách nhìn nhận của mình sẽ khác so với chỉ làm nông nghiệp. Mình được tiếp xúc với nhiều người, học hỏi nhiều hơn. Tôi cũng mong các con, các cháu có thêm cơ hội cọ xát, tích lũy kinh nghiệm để sau này phát triển tốt hơn."
LAMIA Farmstay không chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú mà còn định hướng phát triển các hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống nông nghiệp và văn hóa bản địa. Du khách có thể tham gia bắt cá, cho vịt ăn, bắt vịt, tham quan khu chăn nuôi, đạp xe, và check-in giữa không gian đồng quê cùng những đầm sen đặc trưng của Mường Cốc. Ông Vương cho biết: "Đặc trưng của Mường Cốc là sen. Nhiều năm nay, cứ đến mùa sen là rất đông du khách về chụp ảnh, trải nghiệm và mua các sản phẩm từ sen mang về."
Dù sản phẩm du lịch cộng đồng đã ra mắt, các hộ dân vẫn đang trong giai đoạn vừa làm vừa học để hoàn thiện dịch vụ. Hiện các điểm trải nghiệm của LAMIA Farmstay chưa thu phí, chủ yếu mở cửa để người dân và du khách tham quan, trải nghiệm và đóng góp ý kiến. Ông Vương chia sẻ: "Làm thực tế mới thấy mình còn thiếu nhiều kinh nghiệm. Chúng tôi rất muốn lắng nghe những góp ý của du khách để hoàn thiện hơn."
Theo đại diện LAMIA Farmstay, lượng khách đã tăng lên sau khi Mường Cốc chính thức công bố sản phẩm, nhưng vẫn chưa ổn định, chủ yếu là các đoàn khảo sát, trải nghiệm hoặc tìm hiểu mô hình, trong khi khách du lịch tự do chưa nhiều. Ông Vương cho rằng điều người dân mong mỏi nhất là được đào tạo bài bản hơn để nâng cao tính chuyên nghiệp: "Nếu khách đến mà không hài lòng thì rất khó để họ quay trở lại hoặc giới thiệu cho người khác. Ngược lại, khi họ được đón tiếp chu đáo, trải nghiệm tốt thì chính họ sẽ là người quảng bá hiệu quả nhất."
Trong thời gian tới, LAMIA Farmstay sẽ bổ sung các hoạt động như đạp xe, trekking, mở rộng không gian check-in và tăng thêm trải nghiệm nông nghiệp nhằm kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Hướng tới điểm đến cộng đồng Net Zero
Theo ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội, việc chọn Mường Cốc phát triển du lịch cộng đồng không phải ngẫu nhiên. Chỉ cách trung tâm Hà Nội khoảng 60 km, nơi đây vẫn lưu giữ gần như nguyên vẹn cảnh quan đặc trưng của vùng bán sơn địa với những cánh đồng lúa, hồ nước, núi đá vôi cùng nếp sống bình dị của đồng bào Mường. Bên cạnh cảnh quan tự nhiên, Mường Cốc còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống như tiếng chiêng, dân ca Mường, ẩm thực, nghề thủ công và hệ thống phong tục, tập quán, tri thức dân gian.
Ông Hiếu chia sẻ: "Với thông điệp 'Mường Cốc - Chạm vào bình yên', chúng tôi mong muốn mỗi du khách khi đặt chân đến đây sẽ được sống chậm hơn, lắng nghe thiên nhiên nhiều hơn và cảm nhận sâu hơn những giá trị văn hóa hiện hữu trong từng nếp nhà, từng bữa cơm, từng tiếng chiêng, lời hát cũng như sự chân thành của người dân bản Mường."
Ngay từ giai đoạn xây dựng, Mường Cốc đã được định hướng phát triển thành điểm đến xanh, lấy cộng đồng làm trung tâm và hướng tới mục tiêu trở thành mô hình du lịch cộng đồng Net Zero của Hà Nội. Địa phương sẽ từng bước giảm phát thải, hạn chế rác thải nhựa dùng một lần, phát triển mạng lưới Refill Station, đồng thời khuyến khích du khách thực hành du lịch có trách nhiệm, chung tay cùng cộng đồng bảo vệ môi trường.
Một trong những giá trị cốt lõi của mô hình là đưa người dân trở thành chủ thể phát triển. Thay vì chỉ tham gia cung cấp dịch vụ, cộng đồng người Mường trực tiếp gìn giữ, phát huy và giới thiệu các giá trị văn hóa truyền thống thông qua đời sống thường nhật, nghề truyền thống, ẩm thực và không gian văn hóa bản địa.
Đến nay, Mường Cốc đã hình thành hệ sinh thái du lịch cộng đồng khá hoàn chỉnh với 8 cung đường đạp xe khám phá bản Mường, 2 tuyến trekking thiên nhiên và dược liệu, 8 chương trình tour trải nghiệm, trong đó có 4 tour liên kết, đáp ứng nhiều nhóm khách khác nhau. Điểm nhấn là chương trình "Một ngày làm người Mường", đưa du khách hòa mình vào đời sống của người dân địa phương qua các hoạt động mặc trang phục truyền thống, học tiếng Mường, tham gia lao động nông nghiệp, chế biến ẩm thực, thưởng thức văn hóa chiêng Mường, dân ca Mường, trải nghiệm nghề truyền thống và cùng cộng đồng thực hành lối sống xanh.
Ông Hiếu nhấn mạnh: "Du khách hòa mình vào nhịp sống của cộng đồng địa phương thông qua các hoạt động như trải nghiệm trang phục truyền thống, học tiếng Mường, tham gia lao động nông nghiệp, chế biến ẩm thực, thưởng thức văn hóa chiêng Mường, dân ca Mường, trải nghiệm nghề truyền thống... Chuyến đi đến Mường Cốc không chỉ là một hành trình khám phá mà còn là một hành trình kết nối với thiên nhiên, văn hóa và con người."
Với vị trí thuận lợi, Mường Cốc có thể kết nối với các vùng du lịch nổi tiếng như chùa Hương, làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu (Hà Nội), Mai Châu (Phú Thọ), Pù Luông (Thanh Hóa), Vườn Quốc gia Cúc Phương và các điểm du lịch của tỉnh Ninh Bình.
Để thực hiện mục tiêu, lãnh đạo Sở Du lịch Hà Nội cho rằng cần nhiều việc phải làm để Mường Cốc ngày càng hoàn thiện, nâng cao chất lượng điểm đến, sản phẩm, dịch vụ và nguồn nhân lực. Tổ Điều phối du lịch cộng đồng Mường Cốc cần phát huy vai trò kết nối giữa cộng đồng với cơ quan quản lý, doanh nghiệp du lịch và du khách, đồng thời chuẩn hóa các chương trình trải nghiệm, thường xuyên kiểm tra, giám sát chất lượng dịch vụ, hỗ trợ các hộ dân nâng cao năng lực phục vụ, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, quảng bá và điều phối hoạt động du lịch.
