Cơ hội chuẩn hóa du lịch cộng đồng
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện cả nước có khoảng hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn, nhưng mới chỉ hơn 200 sản phẩm OCOP về dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch được công nhận đạt từ 3 sao trở lên. Con số này cho thấy dư địa hoàn thiện sản phẩm, mở rộng mạng lưới điểm đến đạt chuẩn OCOP còn rất lớn, đồng thời phản ánh thực tế nhiều mô hình phát triển tự phát, thiếu nhận diện thương hiệu, chất lượng dịch vụ không đồng đều, khó tiếp cận thị trường dù có lợi thế tài nguyên.
Bộ tiêu chí OCOP: Khung quản lý chất lượng
Việc đưa ra bộ tiêu chí xếp hạng sản phẩm OCOP là bước đi chiến lược để các địa phương, điểm đến rà soát, hoàn thiện chuỗi giá trị chất lượng dịch vụ. Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg quy định sản phẩm OCOP phải là đặc sản, đặc sắc, có nguồn gốc địa phương, sản xuất theo tiêu chuẩn gắn với giá trị văn hóa truyền thống, bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội, hướng đến phát triển xanh, bền vững.
Bộ tiêu chí đánh giá, phân hạng gồm 3 nhóm với tổng điểm tối đa 100: nhóm tiêu chí về sản phẩm và sức mạnh cộng đồng (40 điểm), nhóm về khả năng tiếp thị (25 điểm), nhóm về chất lượng sản phẩm (35 điểm). Sản phẩm đạt 90-100 điểm được công nhận OCOP 5 sao; 70 đến dưới 90 điểm đạt 4 sao; 50 đến dưới 70 điểm đạt 3 sao. Như vậy, điểm du lịch không chỉ dựa vào cảnh quan mà phải chứng minh năng lực quản trị, tiếp thị, chất lượng dịch vụ gắn với cộng đồng.
Lợi ích từ chuẩn hóa OCOP
Viện trưởng Viện Phát triển Du lịch châu Á Phạm Hải Quỳnh đánh giá, hệ thống tiêu chí OCOP đóng vai trò như một “bộ khung” quản lý chất lượng, buộc các đơn vị nâng cấp hạ tầng, đào tạo nhân sự, cải thiện quy trình vận hành, xóa bỏ phát triển manh mún. Đạt chuẩn sao OCOP giúp điểm đến có nhận diện uy tín, tạo niềm tin với du khách, định vị giá trị, chuyển từ bán dịch vụ sang bán giá trị văn hóa và trải nghiệm chuyên nghiệp.
Khi điểm du lịch trở thành sản phẩm OCOP đặc trưng, sẽ được ưu tiên trong chương trình xúc tiến thương mại, quảng bá quốc gia, tiếp cận chính sách hỗ trợ vốn, hạ tầng, tạo chuỗi giá trị bền vững, khuyến khích người dân bảo tồn văn hóa làm du lịch, nâng cao thu nhập. Quyết định 26/2026/QĐ-TTg cũng quy định thu hồi chứng nhận nếu sản phẩm không còn đáp ứng tiêu chí, buộc các đơn vị tự giám sát, duy trì chất lượng, tránh tình trạng “đánh trống bỏ dùi”.
Xây dựng hệ sinh thái trải nghiệm
Các mô hình thành công như Bản Lác (Phú Thọ), làng rau Trà Quế (Đà Nẵng), làng văn hóa Thái Hải (Thái Nguyên), Sin Suối Hồ (Lai Châu) cho thấy định hướng OCOP giúp hình thành chuỗi liên kết du lịch - nông nghiệp - văn hóa, nâng cao năng suất lao động, giá trị nông sản, góp phần xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, theo chuyên gia du lịch cộng đồng Vũ Văn Tuyên, Giám đốc Công ty Travelogy Việt Nam, du khách ngày nay mong muốn trải nghiệm cả hành trình, không chỉ điểm tham quan riêng lẻ. Vì thế, điểm đến cần đẩy mạnh liên kết vùng, liên kết với doanh nghiệp lữ hành, tạo hành trình liền mạch, khai thác “DNA bản địa” để tạo câu chuyện riêng, khẳng định lợi thế cạnh tranh.
Ông Phạm Hải Quỳnh nhận định, điểm chung của các mô hình OCOP thành công là biết “bản địa hóa” tạo khác biệt. Một số làng văn hóa vùng núi phía Bắc phát huy lợi thế địa hình, bản sắc dân tộc, biến cuộc sống hàng ngày thành trải nghiệm ấn tượng. Các mô hình miền Trung, Đồng bằng sông Cửu Long chuyển đổi từ nông nghiệp thuần túy sang nông nghiệp kết hợp du lịch, cho du khách tham gia làm nông sản OCOP, tạo gắn kết cảm xúc. Những điểm đến này có sự đồng thuận cao của người dân, tổ chức chặt chẽ qua hợp tác xã, giúp duy trì ổn định giá cả, vệ sinh môi trường, chất lượng dịch vụ, tránh thương mại hóa quá đà.
Theo ông Quỳnh, để điểm du lịch cộng đồng đạt chuẩn OCOP trở thành “thỏi nam châm” hút khách, cần tận dụng kết nối với các sản phẩm OCOP khác của địa phương để tạo “combo” trải nghiệm độc đáo, cho khách thưởng thức, học nghề truyền thống, mua sản phẩm đậm hồn cốt địa phương. Du khách hiện quan tâm yếu tố môi trường, nên điểm đến cần duy trì tiêu chuẩn xanh, quản lý rác thải, giữ gìn môi trường sống. Trong kỷ nguyên số, tích hợp công nghệ là bắt buộc: xây dựng hệ thống thuyết minh tự động, bản đồ số, khai thác mạng xã hội để kể câu chuyện văn hóa chân thực. Mỗi người dân cần trở thành người làm dịch vụ chuyên nghiệp nhưng vẫn giữ sự chân thành, mộc mạc – chìa khóa giữ chân du khách và tạo sức hút bền vững cho sản phẩm du lịch OCOP.
