Nằm giữa vùng núi phía tây xứ Thanh, cuộc sống người dân nơi đây dẫu còn nhiều thách thức, nhưng một hành trình mới đang được khởi động. Đến Bản Lở (xã Thiên Phủ), nhiều người không khỏi ngỡ ngàng trước diện mạo khang trang, sạch đẹp của một bản vùng cao nằm ẩn mình giữa núi rừng. Những nếp nhà sàn kề bên nhau, hàng rào cây được cắt tỉa gọn gàng, những con đường nhỏ phủ đầy sắc hoa tạo nên không gian yên bình, gần gũi và giàu sức sống.
Homestay không biển hiệu: Làm du lịch cùng nhau
Thời gian gần đây, với sự đồng hành, hỗ trợ của chính quyền, nhiều hộ dân trong bản bắt đầu thử sức với mô hình du lịch cộng đồng tự quản, tiêu biểu như các gia đình ông Lương Văn Hoan, Phạm Minh Độ, Hà Văn Tưởng, Len Văn Tiến, Lương Văn Kiệu. Những ngôi nhà sàn vẫn giữ nguyên vẹn kiến trúc truyền thống nhưng được nâng cấp, cải tạo, lắp điều hòa, xây mới khu vệ sinh. Điều đặc biệt ở Bản Lở là các homestay đều không treo biển hiệu. Khách đến bản thường hỏi cơ sở lưu trú theo tên chủ nhà, nhà nào kín khách sẽ được giới thiệu sang nhà khác, đồng thời người dân sẵn sàng hỗ trợ nhau đón tiếp và lo bếp núc khi có đoàn khách đông. Người dân chọn cách cùng nhau làm du lịch để tất cả cùng hưởng lợi.
Anh Len Văn Tiến, một trong những người làm homestay ở bản, nhớ lại: “Ngày trước ít ai biết đến Bản Lở. Rồi khách đến, thấy cảnh đẹp, thấy người dân thân thiện nên giới thiệu cho nhau. Dần dần có nhiều đoàn khách tìm lên bản để nghỉ lại, trải nghiệm cuộc sống miền núi”.
Thiên Phủ: Điểm đến của cảnh quan và văn hóa
Không chỉ có cảnh sắc thiên nhiên còn giữ nhiều nét hoang sơ, Thiên Phủ còn có hệ thống núi rừng, khe suối, ruộng bậc thang và các hang động tự nhiên như hang Nàng Mọn. Địa phương đang từng bước xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm như trekking xuyên rừng, khám phá hang động, trải nghiệm hái măng, bắt cá suối, tham gia chợ phiên vùng cao hay giao lưu văn nghệ dân gian với đồng bào Thái, Mường.
Cùng với việc khai thác lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, Thiên Phủ từng bước hồi sinh những giá trị văn hóa tưởng chừng mai một, góp phần tạo nên sức hút lâu bền cho du lịch cộng đồng. Ở Bản Lớt Dồi, tiếng khung cửi lách cách sau nhiều năm vắng bóng nay lại vang lên đều đặn mỗi ngày. Những tấm thổ cẩm của dân tộc Thái với gam màu rực rỡ đang dần trở lại trong đời sống thường nhật.
Hồi sinh nghề dệt thổ cẩm truyền thống
Chị Hà Thị Huyền, Chủ nhiệm tổ dệt thổ cẩm truyền thống của bản, cho biết, nghề dệt từng gắn bó với phụ nữ Thái qua nhiều thế hệ nhưng guồng quay mưu sinh và sự thay đổi của đời sống hiện đại khiến nghề truyền thống đứng trước nguy cơ biến mất. Năm 2019, địa phương từng mở lớp khôi phục nghề dệt, song dịch Covid-19 khiến kế hoạch dang dở. Đến năm 2025, sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, việc khôi phục nghề truyền thống tiếp tục được triển khai. Tổ dệt được thành lập với 40 thành viên, nhận được sự hỗ trợ từ chính quyền và dự án thúc đẩy bình đẳng giới thông qua nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp và phát triển du lịch (GREAT). Các nghệ nhân từ Mai Châu (Phú Thọ) được mời đến trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật cho người dân. Những sản phẩm dệt thủ công được đi cùng du khách khắp mọi miền, mang theo niềm tự hào của người dân vùng cao Thiên Phủ.
Cùng với đó, không gian văn hóa cộng đồng đang được hồi sinh mạnh mẽ. Những điệu khặp, khua luống, múa sạp; những trò chơi dân gian như ném còn, bắn nỏ, kéo co… vốn gắn bó với đời sống tinh thần của đồng bào Thái, Mường thường xuất hiện trong lễ hội cũng đang trở thành sản phẩm văn hóa phục vụ du lịch trải nghiệm.
Thay đổi từ cách nghĩ, cách làm
Xã Thiên Phủ hiện có diện tích tự nhiên hơn 147km² với gần 6.500 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc Thái chiếm hơn 65%, dân tộc Mường gần 29%. Vùng đất còn giữ được khá nguyên vẹn cảnh quan sinh thái cùng nhiều phong tục, tập quán truyền thống đặc sắc – điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, với xuất phát điểm là một xã vùng sâu còn nhiều khó khăn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thiên Phủ Phan Văn Đại thẳng thắn nhận định, nếu chỉ trông chờ vào nguồn hỗ trợ từ bên ngoài thì khó tạo ra bước chuyển thật sự.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp ủy và chính quyền xã đã lựa chọn cách tiếp cận khác: Phát triển từ nội lực, lấy văn hóa làm nền tảng và người dân làm trung tâm. Từ những buổi họp bàn thảo luận nghiêm túc, du lịch được xác định là “đòn bẩy” phát triển kinh tế, nhưng không phải du lịch ồ ạt, mà là du lịch có trách nhiệm, gắn sâu với bản sắc dân tộc. Bên cạnh việc khai thác cảnh quan thiên nhiên, xã chú trọng xây dựng hệ sinh thái sản phẩm du lịch đặc trưng và đa dạng, từ trải nghiệm lưu trú homestay nhà sàn, khám phá hang Nàng Mọn và các hang động tự nhiên, trekking xuyên rừng, đến tham gia lao động sản xuất cùng người dân. Các sản phẩm OCOP và nông sản đặc trưng của địa phương cũng đang được nghiên cứu đưa vào chuỗi giá trị du lịch, để mỗi du khách rời Thiên Phủ đều mang theo một phần của núi rừng bên mình.
Lãnh đạo xã thường xuyên xuống cơ sở, cùng nghĩ, cùng bàn, cùng làm với dân. Song song đó, địa phương thay đổi mạnh mẽ cách truyền thông. Trước đây, cái tên Thiên Phủ còn xa lạ với phần lớn du khách, thì nay hình ảnh vùng đất này đã xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội do chính người dân thực hiện, giúp đưa hình ảnh Thiên Phủ đến gần hơn với cộng đồng.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Hà Huy Biến nhìn lại một năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, đánh giá: “Chính quyền xã đã và đang triển khai nhiệm vụ theo đúng tinh thần gần dân, sát dân và phục vụ nhân dân. Xã đã phát huy được vai trò của người đứng đầu, đồng thời huy động sức mạnh tập thể trên tinh thần đoàn kết vì mục tiêu chung: Phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội để nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân”.
Thách thức và khát vọng vươn lên
Hành trình của Thiên Phủ vẫn còn không ít thử thách phía trước khi hạ tầng giao thông cần tiếp tục được đầu tư đồng bộ, thị trường cho sản phẩm thủ công và nông sản bản địa cần được mở rộng hơn; kỹ năng làm du lịch của người dân cần được nâng cao, chuyên nghiệp hóa. Bên cạnh đó, địa phương đang nỗ lực tìm kiếm sự tham gia của các doanh nghiệp, tổ chức chuyên nghiệp để liên kết và nâng tầm sản phẩm du lịch. Song quan trọng nhất là niềm tin, sự đồng lòng và quyết tâm đang được khơi dậy trong từng thôn bản, đưa vốn quý bản địa thành sức mạnh phát triển, tạo nền tảng vững chắc cho khát vọng vươn lên của mảnh đất này.
