Làng Tu Thó đón Tết bình yên sau ba lần chạy sạt lở, trở thành điểm du lịch cộng đồng
Tết Nguyên đán Bính Ngọ về trong nắng xuân dịu dàng vờn qua sườn núi Tu Ban, mang đến không khí ấm áp và thanh bình cho làng Tu Thó. Những ngày tháng kinh hoàng khi dân làng phải vội vã chạy trốn sạt lở nay đã lùi vào dĩ vãng, nhường chỗ cho một cuộc sống mới yên ổn dưới sự che chở của núi rừng. Giờ đây, Tu Thó không chỉ là nơi tái định cư mà còn trở thành làng du lịch cộng đồng thu hút du khách, đánh dấu sự vươn mình mạnh mẽ như một mùa xuân mới tràn đầy hy vọng.
Ba lần người làng Tu Thó bỏ nhà chạy sạt lở
Mặc dù Tết về mang niềm vui hân hoan, nhưng ký ức về những lần chạy sạt lở vẫn còn in đậm trong tâm trí nhiều người dân Tu Thó. Mỗi khi mùa mưa đến, họ lại nhớ đến những đêm mất ngủ vì núi rừng chuyển mình, tạo thành nỗi ám ảnh khó phai và mối lo thường trực qua nhiều thế hệ.
Dưới ánh nắng xuân phủ trên sân nhà, già A Lốp thong thả nhâm nhi ly trà nóng, kể lại đêm kinh hoàng hơn hai mươi năm trước khi làng còn nằm trên sườn núi Ngọc Đeng. "Tiếng đất đá ầm ầm khiến cả làng bật dậy. Ngoài ôm con cái tháo chạy thì không kịp nghĩ gì nhiều", giọng già A Lốp chậm rãi, như sợ đánh thức quá khứ đau thương. Trong đêm mưa đó, cả làng chạy tán loạn và may mắn không có ai thiệt mạng, nhưng nhiều nhà cửa bị sập, tài sản chôn vùi.
Sau sự cố, chính quyền huyện Đăk Tô quyết định di dời toàn bộ làng đến chân núi Tê Xoong, cách nơi cũ khoảng 6-7km. Cuộc di dời đầu tiên diễn ra trong mưa, người dân phải vác từng cột gỗ, tấm ván lội bộ qua rừng để tìm nơi bình yên. Ông A Giáo, ngồi cạnh già A Lốp, tiếp nối câu chuyện: "Đến nơi ở mới, chúng tôi cố gắng ổn định cuộc sống, nhưng sự bình yên không kéo dài".
Năm 2009, khu tái định cư lại đối mặt nguy cơ sạt lở, buộc chính quyền phải di dời lần thứ hai về gần làng cũ, đầu tư đường bê tông và hạ tầng. Dù vất vả, người dân vẫn kiên cường tái thiết. Tuy nhiên, đến mùa mưa bão năm 2019, sạt lở lại xảy ra, khiến nhiều nhà xuất hiện hố sụt lún nguy hiểm, và một lần nữa, dân làng phải sơ tán khẩn cấp.
Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, chia sẻ: "Chính quyền luôn quan tâm, tìm mọi cách giúp người dân ổn định, nhưng núi chuyển mình chẳng biết đâu mà đoán. Dù nơi tái định cư mới luôn được khảo sát an toàn, thiên tai vẫn khó lường".
Từ làng chạy sạt, thành làng du lịch
Sau đợt sạt lở năm 2019, huyện Tu Mơ Rông trình UBND tỉnh Kon Tum phê duyệt dự án xây dựng khu tái định cư với tổng vốn gần 70 tỉ đồng, trong đó thôn Tu Thó được phân bổ 29 tỉ đồng. Khu tái định cư mới được xây trên sườn đồi thoai thoải, cách nơi cũ khoảng 600m, với 139 hộ được bố trí đất ở rộng 800m² mỗi hộ. Hạ tầng điện, nước, nhà rông, trường mầm non và đường giao thông được đầu tư đồng bộ.
Không dừng lại ở chỗ ở ổn định, chính quyền địa phương tập trung giúp người dân phát triển sinh kế lâu dài thông qua trồng cà phê xứ lạnh, sâm dây và sâm Ngọc Linh. Ông Ngô Văn Cường, Phó chủ tịch UBND xã Măng Ri, nhấn mạnh: "Khi người dân có chỗ ở ổn định, điều quan trọng là giúp họ phát triển kinh tế, yên tâm gắn bó với vùng đất. Trước đây, bà con chỉ làm đủ ăn, nhưng giờ đã an cư, họ dồn sức cho sản xuất".
Những triền đồi xanh mướt cà phê và rau màu đã tạo nên sự thay đổi thực sự cho Tu Thó. Dấu mốc quan trọng đến vào ngày 14-1-2025, khi làng được công nhận là Làng du lịch cộng đồng. Từ một ngôi làng gắn với sạt lở, Tu Thó bước sang hướng đi mới, với những ngôi nhà trở thành homestay đón khách.
Già A Lốp nhìn bọn trẻ dọn dẹp sân vườn tươm tất, nói đầy tự hào: "Chẳng ai ngờ, sau bao cái Tết rệu rã vì chạy sạt lở, giờ làng tôi lại làm du lịch. Hi vọng những năm đến, Tu Thó đón thêm khách, làng thêm sung túc. Tết năm nay như vậy là quá hạnh phúc rồi".
Để phát triển du lịch, địa phương tập trung quy hoạch, đầu tư hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ người dân chỉnh trang nhà ở, và xây dựng sản phẩm du lịch gắn với văn hóa bản địa và nông nghiệp đặc trưng. Công tác tuyên truyền, quảng bá và kết nối với các đơn vị lữ hành cũng được chú trọng, giúp lượng du khách đến Tu Thó và xã Măng Ri tăng lên, ước đạt hàng nghìn lượt mỗi năm, góp phần tạo việc làm và cải thiện đời sống.
Tu Thó hôm nay: Biểu tượng của ý chí và khát vọng
Ba lần dời làng, ba lần đứng lên sau thiên tai, Tu Thó giờ đây không còn là cái tên gắn với sạt lở, mà trở thành biểu tượng cho ý chí bền bỉ và khát vọng an cư, phát triển của đồng bào Xơ Đăng ở vùng cao Măng Ri. Làng du lịch cộng đồng Tu Thó hiện có 169 hộ, 569 nhân khẩu, với 150 hộ trồng cà phê, 10 hộ trồng sâm dây và 110 hộ trồng sâm Ngọc Linh. Trong năm 2025, toàn làng có 26 hộ thoát nghèo, chỉ còn 6 hộ nghèo và không còn hộ cận nghèo.
Ông Cường chia sẻ thêm: "Địa phương tiếp tục phát triển Tu Thó theo hướng bền vững, lấy người dân làm chủ thể, hoàn thiện hạ tầng, hỗ trợ kỹ năng du lịch cộng đồng và bảo tồn văn hóa Xơ Đăng. Quan trọng nhất là kết nối tour gắn với sản phẩm cà phê, sâm dây, sâm Ngọc Linh, những sản phẩm đặc trưng của nơi này".
Những ngôi nhà homestay sạch sẽ, những nương cà phê xanh mướt và nụ cười rạng rỡ của người dân trong ngày Tết đã minh chứng cho sự chuyển mình kỳ diệu của Tu Thó. Từ nỗi lo sạt lở, họ đã viết nên câu chuyện về sự kiên cường và tương lai tươi sáng, biến làng thành điểm đến hấp dẫn cho du khách muốn khám phá văn hóa và thiên nhiên Tây Nguyên.
