Thôn Khâu Tràng: Hành trình từ nông nghiệp đến điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu
Từ một vùng thuần nông với sinh kế chủ yếu dựa vào nương rẫy, thôn Khâu Tràng, xã Hồng Thái, tỉnh Tuyên Quang đã có bước chuyển mình ấn tượng. Nơi đây giờ đây được biết đến như một điểm du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc văn hóa Dao Tiền, thu hút du khách trong và ngoài nước.
Những người tiên phong mở lối
Cách đây vài năm, câu chuyện làm du lịch tại Khâu Tràng vẫn còn là điều xa lạ với người dân. Ông Bàn Tiến Sĩ, nguyên Chủ tịch UBND xã Hồng Thái, là một trong những người đầu tiên mở homestay tại đây. Năm 2018, khi địa phương triển khai đề án phát triển du lịch cộng đồng, việc vận động người dân tham gia gặp nhiều khó khăn. Lúc đó, cả thôn chỉ có 2 cơ sở lưu trú với 10 phòng và 20 giường ngủ, cơ sở vật chất thiếu thốn, đường sá đi lại khó khăn.
Để người dân tin tưởng, Đảng ủy và UBND xã Hồng Thái đã giao nhiệm vụ "đột phá" cho 4 cán bộ xã là người dân Khâu Tràng tiên phong cải tạo nhà ở và nhà vệ sinh theo đúng nếp truyền thống. Gia đình ông Bàn Văn Sĩ là một trong những hộ đầu tiên được hỗ trợ khoảng 50 triệu đồng để xây dựng 2 nhà vệ sinh, phòng tắm và mua sắm chăn ga gối đệm.
Ông Sĩ chia sẻ: "Thời điểm đó, nhiều hộ chưa hiểu làm du lịch là gì, cũng chưa tin có khách đến ở cùng gia đình. Sau một vài mùa có khách, khi thấy rõ hiệu quả, người dân bắt đầu thay đổi."
Sự phát triển của các homestay tiêu biểu
Từ một homestay nhỏ với sức chứa 20 khách, gia đình ông Bàn Văn Sĩ đã vay vốn cải tạo nhà cửa, xây thêm phòng ở, nâng sức chứa lên 100 khách/ngày vào mùa cao điểm. Homestay Mác Cọp của gia đình ông hiện do con gái Bàn Thị Thương và con dâu Đinh Thị Ngọc Nắng quản lý.
Chị Nắng cho biết: "Hiện nay, thu nhập của gia đình em đã ổn định hơn so với trước khi làm du lịch. Trước đây gia đình em chủ yếu làm nương rẫy, thu nhập hạn chế; còn hiện nay, ngoài dịch vụ lưu trú, khách còn sử dụng dịch vụ ăn uống và mua các sản phẩm của gia đình nên nguồn thu được cải thiện."
Homestay Mác Cọp đã xây dựng một hệ sinh thái khép kín, tự nuôi lợn, gà thả tự nhiên để cung cấp cho khách. Ngoài ra, gia đình còn có khu vườn trồng lê cổ thụ, sim tím để khách check-in, và may trang phục truyền thống Dao Tiền cho du khách thuê chụp ảnh.
Tương tự, homestay Bản Dao của chị Đàng Thị Hà có sức chứa khoảng 40 khách. Chị Hà kết nối các nhóm sinh viên với hoạt động như dạy tiếng Anh cho trẻ em vùng cao, hái chè Shan tuyết, gói bánh truyền thống, thêu thổ cẩm, vẽ sáp ong.
Chị Hà chia sẻ: "Làm du lịch cộng đồng mang lại cho cô niềm vui vì được giao tiếp với du khách thập phương, đồng thời cũng góp phần quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc Dao Tiền."
Homestay Làng Đá: Câu chuyện của người yêu mùa hoa
Khác với những gia đình bản địa, anh Nguyễn Thế Anh, chủ homestay Làng Đá, đến từ thành phố Tuyên Quang và làm trong lĩnh vực kinh doanh ô-tô, xe máy. Một chuyến đi tới Hồng Thái cách đây gần chục năm, đúng mùa hoa lê nở, đã khiến anh "phải lòng" vùng đất này.
Anh Thế Anh kể lại: "Kỷ niệm đáng nhớ nhất là lần đầu tiên tôi đến đây, cách đây gần chục năm. Khi đó, tôi cùng gia đình lên tham quan vườn lê cổ. Đúng dịp hoa nở rộ, cả không gian trắng xóa, tinh khôi, kết hợp với nắng, mây và không khí mát mẻ - một khung cảnh rất đặc biệt."
Ba năm trước, anh bắt đầu đầu tư vào khu đất gần như hoang sơ. Toàn bộ công trình được dựng từ những khung nhà gỗ cũ của người dân, với các loại gỗ quý như đinh, lim, sến, táu. Mái ngói âm dương cổ của người Dao được sử dụng, mang giá trị thẩm mỹ và lịch sử.
Anh Thế Anh nhấn mạnh: "Ở khu vực này, nhà truyền thống thường là nhà gỗ hoặc nhà trình tường, và bắt buộc phải có mái ngói âm dương. Vì vậy, tôi muốn homestay của mình phải giữ được nét đặc trưng đó, không phá vỡ cấu trúc truyền thống."
Hiện homestay Làng Đá đã đón nhiều đoàn khách, bao gồm khách quốc tế từ Pháp, Italy, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc. Anh Thế Anh dự kiến phát triển thêm 20-30 bungalow và tạo không gian như "bảo tàng sống" để giới thiệu văn hóa Dao.
Không phải ai cũng làm homestay
Trong hơn 100 hộ dân tại Khâu Tràng, mới chỉ có khoảng 18 hộ tham gia làm du lịch. Phần còn lại vẫn chủ yếu làm nông nghiệp hoặc chưa sẵn sàng chuyển đổi vì thiếu vốn, kinh nghiệm, e ngại rủi ro.
Ông Bàn Tiến Sĩ cho biết: "Không phải ai cũng phải làm homestay. Nhưng ai cũng có thể tham gia, bằng cách này hay cách khác - cung cấp thực phẩm, làm nghề truyền thống, tham gia biểu diễn…"
Ông Nguyễn Văn Thìn, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Hồng Thái, chia sẻ: "Địa phương luôn xác định người dân là trung tâm của phát triển du lịch. Không thể làm thay người dân, mà phải để họ tự làm, tự hưởng lợi. Khi có thu nhập, họ sẽ tự ý thức giữ gìn văn hóa và môi trường."
Du lịch đánh thức giá trị văn hóa
Sự gia tăng lượng khách trong những năm gần đây không chỉ mang lại thu nhập mà còn thay đổi tư duy người dân. Từ chỗ e dè, họ dần chủ động tham gia, tự tin giới thiệu văn hóa với du khách.
Ông Thìn nhận định: "Những năm gần đây, lễ hội hoa lê được tổ chức đã góp phần thu hút du khách, từ đó tạo động lực thay đổi tư duy của người dân. Trước kia, họ còn ngại mặc trang phục truyền thống khi gặp người lạ; nay thì ngược lại, họ tự hào, tự tin hơn. Du lịch, vì thế, không chỉ mang lại thu nhập, mà còn góp phần 'đánh thức' lại những giá trị văn hóa từng có nguy cơ mai một."
Ngày 10/4/2026, Làng văn hóa cộng đồng thôn Khâu Tràng đã được Hiệp hội Du lịch Việt Nam vinh danh ở hạng mục Điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu, đón nhiều khách du lịch năm 2025. Đây là ghi nhận cho những nỗ lực bền bỉ của người dân và chính quyền địa phương trong suốt 5 năm qua.
