Ngày 18/06/2026, câu chuyện về ngôi làng Tân Hóa (nay thuộc xã Kim Phú, Quảng Trị) đã truyền cảm hứng khi biến những bất lợi từ thiên nhiên thành sản phẩm du lịch độc đáo. Từng được mệnh danh là “thung lũng đựng nước”, mỗi mùa mưa lũ, nước từ bốn bề đổ về nhấn chìm đồng ruộng và đường làng. Thay vì chạy trốn, người dân nơi đây đã thích nghi và tạo nên tour du lịch lũ lụt an toàn, gần gũi.
Tour du lịch không giống ai
Năm 2023, Tổ chức Du lịch thế giới vinh danh Tân Hóa là “làng du lịch tốt nhất thế giới”. Danh hiệu này không chỉ ghi nhận cảnh quan núi đá vôi, thung lũng xanh mướt và hệ thống hang động Tú Làn kỳ vĩ, mà còn tôn vinh cách người dân thích ứng với thiên nhiên. Khoảng một thập niên trở lại đây, những ngôi nhà phao xuất hiện ngày càng nhiều, được làm từ vật liệu nhẹ, gắn thùng nổi bên dưới. Khi nước dâng, cả ngôi nhà nổi lên theo mặt nước, giúp người dân không còn phải tất tả chạy lũ.
Từ sự thích nghi ấy, du lịch cộng đồng dần hình thành. Năm 2011, Công ty Oxalis Adventure bắt đầu khảo sát và khai thác tour khám phá hang động Tú Làn. Sau gần một thập niên, bên cạnh các sản phẩm du lịch mạo hiểm, nhiều dịch vụ lưu trú, ẩm thực và trải nghiệm đời sống bản địa cũng được phát triển, lấy Tân Hóa làm trung tâm. Điều đặc biệt là mùa lũ – khoảng thời gian từng được xem là khó khăn nhất trong năm – nay trở thành mùa du lịch riêng có của ngôi làng.
Trải nghiệm mùa nước nổi
Khi nước dâng ngập thung lũng, du khách nghỉ tại những homestay nhà nổi, di chuyển bằng thuyền gỗ hoặc kayak và trải nghiệm nhịp sống của người dân giữa mênh mông nước. Không gian tĩnh lặng, không đông đúc, mang đến cảm giác như đang trôi giữa một hồ nước khổng lồ được bao bọc bởi núi non. Một ngày ở Tân Hóa mùa lụt có thể bắt đầu bằng việc chèo thuyền đi “tham quan làng”, trưa về ăn bữa cơm dân dã với bồi (bột ngô hấp), ốc khe, cá suối, buổi chiều lại theo người dân đi cắt cỏ, chăn trâu bò trên núi.
Thoạt nghe có vẻ bất tiện, nhưng chính điều đó lại tạo nên nét riêng của Tân Hóa. Du khách đến đây không chỉ tham quan hay nghỉ dưỡng, mà còn được hòa mình vào nhịp sống của người dân vùng lũ, cảm nhận cách họ thích nghi với thiên nhiên qua từng mùa nước nổi. Theo ông Nguyễn Châu Á, Tổng giám đốc Oxalis Adventure, lũ lụt là điều không thể tránh khỏi ở Tân Hóa. Vì vậy, thay vì xem đó là trở ngại, doanh nghiệp lựa chọn cách thích ứng và biến đặc trưng ấy thành một sản phẩm du lịch trải nghiệm. Từ đó, tour “trải nghiệm cuộc sống mùa lụt” ra đời, mang đến cho du khách cơ hội khám phá một khía cạnh rất khác của đời sống nông thôn miền Trung.
Từ gian khó đến sinh kế bền vững
Không chỉ là câu chuyện “lạ để hút khách”, du lịch lụt còn mang lại sinh kế rõ rệt cho người dân. Hiện nay, hàng chục lao động địa phương tham gia làm porter (khuân vác và dẫn đường), đầu bếp, lễ tân… với thu nhập ổn định từ 6 – 8 triệu đồng/tháng. Nhiều hộ dân ở Tân Hóa mở dịch vụ ăn uống tại nhà, đón khách ngay trong không gian sinh hoạt thường ngày. Một số gia đình còn được hỗ trợ xây dựng homestay, từng bước chuyên nghiệp hóa du lịch cộng đồng. Mô hình này giúp người dân vừa làm du lịch, vừa duy trì sản xuất nông nghiệp, không bị lệ thuộc hoàn toàn vào một nguồn thu.
Đáng chú ý, khu lưu trú Tú Làn Lodge không chỉ phục vụ du khách mà còn trở thành “điểm tựa” cho người dân mùa lũ, cung cấp điện, nước sạch khi cần thiết. Ông Cao Xuân Bình, một người dân địa phương, bảo rằng đến những người giàu trí tưởng tượng nhất của Tân Hóa cũng không ngờ có ngày mùa lũ của làng trở thành sản phẩm du lịch. “Ấy thế mà có thật”, ông Bình nói.
Số liệu do Oxalis Adventure công bố cho thấy những chuyển biến đáng chú ý tại Tân Hóa trong hơn một thập kỷ qua. Dân số tăng từ 2.885 người/668 hộ (năm 2014) lên 3.581 người/715 hộ (năm 2024), trong khi tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 85,7% (năm 2010) xuống còn 2,6% (năm 2024). Những con số này phần nào phản ánh sự thay đổi về sinh kế khi nhiều người dân chuyển từ khai thác tài nguyên rừng sang các hoạt động gắn với du lịch.
Theo ngành du lịch địa phương, đây là một trong những ví dụ tiêu biểu của mô hình du lịch cộng đồng, nơi người dân trực tiếp tham gia khai thác các giá trị thiên nhiên và văn hóa bản địa để phát triển kinh tế. Phó giám đốc Sở VH-TT-DL tỉnh Quảng Trị Đặng Đông Hà cho rằng du lịch cộng đồng được xây dựng trên sự tham gia của người dân địa phương trong việc khai thác cảnh quan thiên nhiên và văn hóa bản địa để tạo ra sản phẩm phục vụ du khách. Theo ông, mô hình này đang được triển khai theo hướng chuyên nghiệp và sáng tạo tại Tân Hóa, gắn với các hoạt động hỗ trợ cộng đồng phát triển sinh kế bền vững.
Từ một vùng đất nhiều năm gắn liền với những mùa nước dâng, Tân Hóa đã chọn cách thích nghi thay vì né tránh. Và cũng từ dòng nước từng được xem là trở ngại ấy, người dân nơi đây đã tạo nên một sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng, kể câu chuyện về khả năng thích ứng của con người trước thiên nhiên bằng chính trải nghiệm của du khách. Và biết đâu, với những ai ưa trải nghiệm, một chuyến “du lịch ngập nước” ở Tân Hóa sẽ là kỷ niệm khó quên. Bởi giữa mênh mông nước lũ, chỉ cần giữ thăng bằng trên chiếc thuyền nhỏ thôi cũng đã thấy mình… phiêu lưu rồi.
