Mỗi ngày, khi bình minh vừa ló dạng trên những rặng tràm xanh ngát cũng là lúc hàng ngàn con cò trắng, còng cọc, vạc, diệc xám, diệc mốc... chao liệng khắp bầu trời, tạo nên bức tranh thiên nhiên thanh bình hiếm có ở vùng quê Vĩnh Phước. Giữa không gian ấy, ông Nguyễn Văn Thiệt đi quanh vườn chim, quan sát từng tổ chim, từng gốc cây như chăm sóc chính mái nhà của mình.
Ông Thiệt đã hơn 32 năm chăm sóc, giữ bình yên cho vườn chim rộng hơn 10 ha do gia đình tự gầy dựng mà không màng đến thu nhập, lợi nhuận. Sau nhiều năm tham gia đơn vị cơ yếu của tỉnh Bạc Liêu (cũ), năm 1977 ông về cưới vợ, lập nghiệp và được cha mẹ cho 10 công đất. Thời điểm đó, đất hoang hóa, cỏ mọc cao hơn bụng người nên không thể trồng lúa, vợ chồng ông phải làm thuê đủ nghề để kiếm sống.
Ông Thiệt đào đất mướn, mỗi ngày được chủ trả công 1 giạ lúa (khoảng 20 kg), vợ ông là bà Nguyễn Thị Sia (72 tuổi) đi cấy lúa thuê. Sau khi dành dụm được ít tiền, vợ chồng ông chuyển sang nuôi đàn vịt đẻ 300 con và 4 con heo giống. Ngoài ra, ông còn mua máy tuốt và nhận tuốt lúa cho bà con địa phương để có thêm thu nhập. Tiền tích góp được bao nhiêu, ông đều dành mua thêm đất.
Hành trình gây dựng vườn chim
Sau nhiều năm, vợ chồng ông Thiệt mua được 12 ha đất. Ban đầu, ông cải tạo 6 ha, thuê người đào ao, lên liếp trồng 170 gốc dừa, diện tích còn lại để trồng lúa nhưng do đất thấp trũng, phèn mặn nên cây dừa không mang lại hiệu quả kinh tế. Năm 1990, ông đốn bỏ dừa, chuyển sang trồng tràm, trúc, cây lục bình...
Năm 1994, người dân trong xóm đến vườn tràm của ông bắt chuột đồng, phát hiện đàn cò hàng chục con đậu trên những tán cây xanh. Từ đó, ông Thiệt quyết định không đốn hạ vườn tràm mà giữ chân loài chim trời này. "Lúc đầu, chỉ vài chục con cò về trú ngụ, rồi dần dần lên đến hàng ngàn con cò, vạc, còng cọc, diệc xám... quý hiếm. Tôi nghĩ nếu mình chặt cây, săn bắt thì chim cò sẽ bỏ đi hết. Vậy phải giữ cây, giữ môi trường sinh thái cho chim cò sinh sống", ông Thiệt nhớ lại.
Ngày đêm bảo vệ vườn chim
Từ suy nghĩ giản dị ấy, 32 năm qua, ông Thiệt cần mẫn trồng thêm cây xanh, đào ao, lên liếp giữ nước ngọt, tạo môi trường tự nhiên để cò trắng, cò nhạn, vạc, còng cọc, diệc xám cùng nhiều loài chim hoang dã, quý hiếm nằm trong Sách đỏ về trú ngụ, sinh sôi. Chiếc xuồng nhỏ là phương tiện quen thuộc, mỗi ngày ông dùng để tuần tra quanh vườn, ngăn ngừa nạn săn bắt trộm chim cò.
Khu vườn rộng hàng chục ngàn mét vuông giờ đây trở thành nơi cư trú của hàng ngàn cá thể chim trời. Để bảo vệ vườn chim, ông Thiệt gần như dành toàn bộ thời gian chăm sóc khu vườn. Ban ngày, ông kiểm tra từng khu vực; kịp thời chăm sóc chim non bị gió đánh rơi khỏi tổ, xử lý cây gãy đổ. Ban đêm, ông cùng người con trai là anh Nguyễn Minh Hoàng (45 tuổi) đi tuần tra từ 1 - 2 lần. Có đêm, phát hiện chim cò phát ra tiếng kêu lạ hoặc tung bay lên khỏi ngọn cây thì ông phải thức trắng để xua đuổi người lén vào săn bắt trộm.
Ông Thiệt kể, có thời điểm, giá trị các loài chim hoang dã tăng cao, nhiều người tìm cách vào vườn săn bắt khiến ông vô cùng lo lắng. Nhiều năm qua, ông đã cùng gia đình 3 lần phát hiện, bắt giữ nhiều người săn bắt chim cò trái phép rồi giao cho công an địa phương xử phạt, buộc cam kết không tái phạm. Bằng sự kiên quyết và tinh thần của người lính, ông Thiệt quyết tâm bảo vệ vườn chim bằng mọi giá. "Chim cò cũng như con người, cần nơi bình yên để sống, cần cây xanh để trú ngụ. Mình giữ được đàn chim cò là giữ được môi trường, giữ được thiên nhiên cho con cháu sau này", ông chia sẻ.
Không màng lợi nhuận
Điều đáng quý ở người cựu chiến binh ấy không chỉ là tình yêu thiên nhiên mà còn ở sự hy sinh thầm lặng. Ông Thiệt không nghĩ đến lợi nhuận từ vườn chim. Chi phí chăm sóc cây cối, giữ nguồn nước, bảo vệ môi trường đều do gia đình tự bỏ ra. Có thời điểm khó khăn, nhiều người khuyên ông đốn cây tràm chuyển sang nuôi tôm, trồng lúa nhưng ông nhất quyết không đồng ý. Với ông, tiếng chim gọi nhau mỗi buổi chiều về tổ chính là tài sản quý giá nhất.
Trong khi xung quanh vườn chim là cánh đồng tôm - lúa trải dài mút mắt, nhiều hộ dân cải tạo đất hoang hóa chuyển sang nuôi tôm, ông Thiệt giữ lại khu vườn cho chim cò trú ngụ. Quyết định ấy từng khiến không ít người ngạc nhiên, bởi nếu chuyển đổi sang nuôi tôm, mỗi năm gia đình ông sẽ có nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng. "Tôm - lúa thì nhiều nơi làm được, nhưng nơi cho chim trời sinh sống ngày càng ít đi. Nếu mình chặt cây, phá vườn thì đàn cò biết bay về đâu", ông Thiệt trăn trở.
Chính suy nghĩ ấy đã khiến ông quyết tâm giữ lại vườn chim như một khoảng xanh hiếm hoi giữa vùng sản xuất nông nghiệp rộng lớn. Với ông Thiệt, vườn chim không chỉ mang ý nghĩa thiên nhiên mà còn là ký ức và niềm an ủi của tuổi già. Sau những năm tháng đi qua chiến tranh, ông càng thấm thía giá trị của sự bình yên. Hình ảnh từng đàn cò tung cánh giữa trời chiều khiến ông cảm nhận được cuộc sống thanh bình mà bao thế hệ đã hy sinh để gìn giữ.
Điểm đến yêu thiên nhiên
Nhờ sự gìn giữ bền bỉ của ông Thiệt, vườn chim ở ấp Bình Hổ dần trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều người yêu thiên nhiên. Mỗi mùa sinh sản, cò trắng phủ kín tán cây, tạo nên khung cảnh đẹp như tranh. Nhiều học sinh, du khách đến tham quan và tận mắt chứng kiến hệ sinh thái tự nhiên đặc sắc giữa vùng đất cực nam Tổ quốc.
Ông Nguyễn Thanh Hoàng, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Phước, tỉnh Cà Mau đánh giá cao tinh thần bảo vệ môi trường của ông Thiệt. Việc duy trì vườn chim không chỉ góp phần bảo tồn các loài chim hoang dã mà còn nâng cao ý thức cộng đồng về gìn giữ thiên nhiên. Theo ông Hoàng, vườn chim của ông Thiệt rộng khoảng 10 ha, mật độ chim ở khá cao. Những năm qua, ông Thiệt luôn quan tâm chăm sóc tạo chỗ ở cho các loài chim di trú và chim bản địa nên đã duy trì ổn định vườn chim này, góp phần giữ gìn khu sinh thái độc nhất giữa cánh đồng lúa - tôm.
Để bảo tồn và phát triển trong thời gian tới, Đảng ủy, UBND xã Vĩnh Phước sẽ xem xét đầu tư vào vườn chim như hỗ trợ trồng thêm cây xanh để tạo nơi ở và thu hút chim di trú từ nơi khác đến. Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân không đánh bắt chim với mọi hình thức để tạo vùng đệm an toàn cho vườn chim. Xã quy hoạch vườn chim là điểm du lịch sinh thái để chủ vườn và các hộ dân được hưởng lợi và tăng thu nhập.
Năm 2013, ông Nguyễn Văn Thiệt vinh dự được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen vì đã có thành tích trong công tác bảo vệ môi trường và phát triển rừng, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Năm 2001, ông được Chủ tịch nước tặng Huy chương kháng chiến hạng nhất vì đã có thành tích trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
