Buổi sáng ở Lý Sơn bắt đầu bằng tiếng sóng vỗ vào vách đá núi lửa. Mặt trời nhô lên từ biển, phủ ánh vàng lên những chiếc tàu cá vừa cập bến. Mùi muối mặn hòa cùng hương tỏi đặc trưng tạo nên hương vị riêng của đảo tiền tiêu. Lý Sơn không ồn ào; người ta đến đây để sống chậm, ngồi hàng giờ bên Hang Câu, đứng trên đỉnh Thới Lới nhìn biển xanh, hay chạy xe qua những ruộng tỏi trên đất đỏ bazan.
Lý Sơn – đá và gió
Vẻ đẹp của Lý Sơn nằm ở sự tự nhiên. Một con đường ven biển chỉ có tiếng gió, một bãi đá với vài chiếc thuyền thúng neo yên bình, một quán nhỏ bán gỏi rong biển, cua huỳnh đế hay cá tà ma vừa kéo lưới. Nhiều du khách có chung cảm giác lưu luyến, càng lớn tuổi càng muốn quay lại, bởi nơi này khiến con người thấy mình nhỏ lại trước thiên nhiên bao la. Du khách được khuyên đừng đi kiểu “check-in” cho đủ điểm đến, hãy ở lại vài ngày, dậy sớm cùng ngư dân, ăn bữa cơm hải sản giản dị, tối ngồi nghe sóng.
Ẩn sâu trong từng mái đình, nhà thờ tộc họ, những ngôi mộ gió là câu chuyện về đội hùng binh Hoàng Sa năm xưa. Những người lính vượt biển ra Hoàng Sa, Trường Sa bằng thuyền nhỏ, mang theo mệnh lệnh triều đình và nỗi bất an. Chính lớp trầm tích lịch sử ấy khiến Lý Sơn không chỉ đẹp mà còn mang chiều sâu văn hóa đặc biệt.
Theo TS Phạm Thị Ninh (Hội Khảo cổ học Việt Nam), đảo Lý Sơn hình thành chủ yếu từ các đợt phun trào bazan cổ xưa. Trên đảo Lớn còn 5 miệng núi lửa: Hòn Tai, Hòn Tiền, Hòn Sỏi, Hòn Vung và Thới Lới. Người dân gọi là “ngũ linh” hay “ngũ sơn”, như linh vật canh giữ đảo tiền tiêu, cùng với Hòn Đụn ở đảo Bé tạo thành hệ thống dấu tích núi lửa độc đáo giữa biển khơi. Thới Lới là điểm đến nổi bật nhất, cao khoảng 149 m so với mực nước biển, cho phép du khách ngắm toàn cảnh biển trời. Buổi sớm, ánh nắng phủ lên vách đá bazan đen tạo khung cảnh huyền ảo; giữa lòng núi lửa cổ, hồ nước ngọt Thới Lới hiện lên như “báu vật” giữa đảo đá.
Măng Đen – khoảng lặng đại ngàn
Điều đặc biệt của Quảng Ngãi hôm nay là chỉ sau một hành trình không quá dài, du khách có thể rời cái nắng mặn của biển để chạm vào khí lạnh cao nguyên. Nếu Lý Sơn mang vẻ đẹp phóng khoáng của biển đảo, thì Măng Đen mở ra một thế giới hoàn toàn khác: những triền núi phủ rừng thông nối nhau, không khí se lạnh, tiếng gió rì rào giữa đại ngàn. Chính sự đối lập ấy tạo nên sức hút cho tuyến du lịch sinh thái “biển – rừng” của Quảng Ngãi. Buổi sáng ăn hải sản ở đảo tiền tiêu, tối ngồi bên bếp lửa ở Măng Đen, nghe thông reo trong sương lạnh. Nhiều người tin rằng khi tuyến cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum hoàn thành, hành trình “sáng biển, chiều rừng” sẽ trở thành trải nghiệm đặc trưng.
Người Măng Đen không thích nơi đây bị gọi là “Đà Lạt thứ hai”. Bởi Măng Đen có nét riêng: không quá đông đúc, không chen chúc phố xá, vẫn giữ được sự nguyên sơ. Buổi sáng thường bắt đầu bằng màn sương mỏng phủ quanh rừng thông, không khí lạnh vừa đủ khiến người ta muốn đi bộ thật chậm trên những con đường đầy lá thông rơi. Hồ Đăk Ke phẳng lặng như tấm gương giữa rừng, thác Pa Sỹ ngày đêm tung bọt trắng. Những cung đường xuyên rừng tạo cảm giác như bước vào một thế giới khác, nơi thời gian trôi chậm hơn. Điều níu chân du khách còn là cảm giác được nghỉ ngơi thật sự: không còi xe, không khói bụi, không áp lực, chỉ còn tiếng chim rừng, mùi gỗ thông và những cơn gió lạnh. Ban đêm, nhiệt độ xuống thấp, cả vùng chìm trong sương mờ; du khách thích ngồi bên bếp than, thưởng thức gà nướng, cơm lam, rau rừng và nhâm nhi rượu vang.
Ông Phạm Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Măng Đen, cho biết địa phương nằm ở độ cao khoảng 1.200 m so với mực nước biển, nhiệt độ trung bình 18 – 22 độ C, hệ sinh thái rừng đa dạng với độ che phủ hơn 75%. Ngoài cảnh quan nguyên sơ gồm hồ, thác, suối và rừng thông, Măng Đen còn sở hữu nhiều giá trị văn hóa bản địa với các lễ hội truyền thống được gìn giữ, tạo nền tảng phát triển du lịch cộng đồng. Những năm gần đây, Măng Đen thu hút nhiều dự án du lịch quy mô lớn, hình thành sản phẩm mới theo hướng bền vững. Năm 2025, địa phương đón hơn 1,5 triệu lượt khách. Nhiều sản phẩm đặc trưng như cà phê xứ lạnh, sâm Ngọc Linh, dược liệu, rau hoa và thủy sản nước lạnh từng bước khẳng định thương hiệu. Theo ông Thắng, Măng Đen đặt mục tiêu trở thành khu du lịch quốc gia vào năm 2030, phát triển theo hướng “du lịch xanh” gắn với thiên nhiên, văn hóa bản địa và cộng đồng.
Điểm chung: du lịch chậm
Điểm chung giữa Lý Sơn và Măng Đen là cả hai đều không phù hợp với kiểu du lịch vội vàng. Giá trị lớn nhất nằm ở thiên nhiên và cảm giác thư giãn mà thiên nhiên mang lại. Hành trình “ăn biển – ngủ rừng” không đơn thuần là chuyến du lịch, mà còn là cơ hội để sống chậm lại, nghỉ ngơi thật sự và cảm nhận sự hào phóng của thiên nhiên dành cho dải đất miền Trung – Tây Nguyên. Ở Lý Sơn, người ta học cách ngồi lâu trước biển. Ở Măng Đen, người ta học cách dậy thật sớm để nhìn sương tan trong rừng thông. Đi, để sống chậm hơn.
