Chùa Hương năm 1991: Hành trình nguyên sơ qua ống kính du khách Đức
Năm 1991, giáo viên người Đức Hans-Peter Grumpe lần đầu đặt chân đến Việt Nam và thực hiện chuyến khám phá dọc đất nước từ Nam ra Bắc. Ông chia sẻ rằng du lịch Việt Nam thời điểm đó còn rất sơ khai, với việc di chuyển giữa các địa điểm đầy trở ngại. Khách quốc tế phải xin giấy phép đặc biệt cho những điểm đến ngoài lộ trình thông thường, và một số giấy tờ chỉ có thể được cấp tại Hà Nội.
Hành trình đến chùa Hương trên thuyền nan
Sau khi tham quan Hà Nội, Hans đến chùa Hương, khi đó thuộc địa phận tỉnh Hà Tây, cách thủ đô khoảng 60 km. Ngày nay, khu vực này nằm trong xã Mỹ Đức, Hà Nội. Hành trình bắt đầu từ bến Đục, nơi cảnh quan hai bên bờ còn đơn sơ, với nhà cửa thưa thớt và hầu như chưa có dịch vụ du lịch phát triển.
Chùa Hương, còn được gọi là Hương Sơn, là một quần thể văn hóa - tôn giáo rộng lớn, bao gồm hàng chục ngôi chùa thờ Phật, đền thờ Thần và đình thờ tín ngưỡng nông nghiệp. Trung tâm của cụm di tích này là chùa Hương (hay chùa trong) tọa lạc trong động Hương Tích ở hữu ngạn sông Đáy.
Để đến được chùa, du khách phải xuôi dòng suối Yến trên thuyền nan chèo tay. Hans ví von khu vực này như "vịnh Hạ Long trên cạn", với hành trình kéo dài gần hai tiếng đồng hồ. Khung cảnh yên tĩnh, vắng bóng tiếng động cơ, chỉ có tiếng nước chảy và hình ảnh người dân địa phương chăn vịt trên suối.
Khám phá động Hương Tích và di sản văn hóa
Sau khi thuyền cập bến, điểm đến đầu tiên là chùa Thiên Trù, nơi hiện nay tổ chức lễ khai mạc hội chùa Hương. Chùa này có Bảo tháp Viên Công, an táng thiền sư Viên Quang – người sáng lập nên chùa.
Tiếp theo, du khách phải chinh phục một hệ thống bậc đá dốc cao để lên đến động Hương Tích. Động này từng là điểm dừng chân của nhiều bậc vua chúa trong lịch sử. Năm 1770, Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm đã cho khắc năm chữ Hán "Nam thiên đệ nhất động" lên cửa động, ca ngợi đây là hang động đẹp nhất trời Nam.
Bên trong động Hương Tích là chùa Hương (chùa trong), với hòn đá Đụn Gạo ở trung tâm. Hang động có hình dáng như một con rồng đang mở miệng, cùng nhiều nhũ đá và măng đá tự nhiên. Theo thời gian, một số nhũ đá đã trở nên nhẵn nhụi do du khách sờ vào với niềm tin sẽ gặp may mắn.
Sự thay đổi và ký ức còn mãi
Hans chia sẻ rằng vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và cuộc sống dân dã đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng ông. Tuy nhiên, khi du lịch phát triển, xuồng máy dần trở nên phổ biến ở chùa Hương, mang lại sự tiện lợi nhưng cũng phá vỡ không gian yên bình vốn có. Đáng chú ý, trong mùa Lễ hội du lịch Chùa Hương 2026, ban tổ chức đã cấm hoàn toàn xuồng động cơ chở khách để bảo tồn cảnh quan.
Sau chuyến xuyên Việt đầu tiên, Hans quay lại Việt Nam vào các năm 1992 và 1993, tự lái xe khám phá các tỉnh thành cùng một thông dịch viên bản địa. Ông tiếp tục tìm hiểu văn hóa và lịch sử của đất nước trong thời kỳ sau Đổi Mới, ghi lại những khoảnh khắc quý giá về một Việt Nam đang chuyển mình.
Những bức ảnh của Hans-Peter Grumpe không chỉ là tư liệu lịch sử quý giá mà còn là minh chứng cho sự phát triển của du lịch Việt Nam qua từng giai đoạn.
