Ba lần đến Hà Nội trong giai đoạn 1991-1993, nhiếp ảnh gia người Đức Hans-Peter Grumpe đã ghi lại một Thủ đô yên bình, cổ kính với những hình ảnh đời thường như xích lô, bia hơi 2.000 đồng, phố cắt tóc vỉa hè, chợ Đồng Xuân và cầu Long Biên.
Ấn tượng đầu tiên về Hà Nội
Hans-Peter Grumpe luôn xem Hà Nội là "thành phố đẹp nhất Việt Nam". Trong ký ức của ông, Hà Nội mang vẻ đẹp rất riêng với nhịp sống yên bình, chậm rãi hơn TP.HCM thời đó. Những công trình kiến trúc thời Pháp thuộc hiện diện khắp phố phường khiến mỗi lần dạo bộ đều trở thành trải nghiệm đáng nhớ. Con phố Tràng Tiền vẫn giữ vẻ đẹp trường tồn cùng thời gian, hướng thẳng về lối kiến trúc mái tam giác kiểu Pháp của Nhà hát Lớn.
Khám phá Hà Nội bằng xích lô
Ông thường khám phá Hà Nội bằng cách đi bộ hoặc ngồi xích lô, nhờ đó có nhiều dịp gặp gỡ, trò chuyện với người dân địa phương. Ký ức đậm nét nhất của ông là khung cảnh hồ Hoàn Kiếm vào mỗi buổi trưa. "Có người ngồi đọc sách, một đôi tình nhân trò chuyện trên ghế đá, hai người đàn ông chơi cờ giữa vòng vây của những người đứng xem, còn nhân viên bệnh viện gần đó ngồi uống trà bên bờ hồ", ông kể.
Một kỷ niệm đáng nhớ khác là lần ông đi xích lô muốn đến chợ nhưng tài xế hiểu nhầm ý do tiếng Việt có nhiều thanh điệu, đưa ông đi khắp nơi ngoại trừ đúng nơi ông muốn đến.
Phố cổ và chợ Đồng Xuân
Phố cổ Hà Nội đầu những năm 1990 nhộn nhịp. Tên nhiều tuyến phố vẫn gắn với các nghề truyền thống như phố bán cá, phố làm mũ, phố thợ thiếc - nơi năm 1991 vẫn còn các lò rèn hoạt động - hay phố làm thang tre. Khi ấy du khách châu Âu khá hiếm, nhiều người dân, đặc biệt là trẻ em, tò mò nhìn ông như "đến từ một thế giới khác", thậm chí muốn chạm vào cánh tay hoặc sờ bộ râu.
Chợ Đồng Xuân năm 1992 mang đậm nhịp sống Hà Nội thời kỳ mới chuyển mình. Mặt tiền rõ nét kiến trúc Pháp với vòm cong, cửa thông gió hoa văn và mái ngói cũ. Trước chợ đông đúc người dân qua lại, xen lẫn tiểu thương mang dép nhựa, đội nón lá với đôi quang gánh hoặc bao tải hàng. Chợ Đồng Xuân ra đời năm 1889, trở thành nơi buôn bán sầm uất hơn 130 năm.
Cầu Long Biên và phương tiện đi lại
Đầu những năm 1990, cầu Long Biên dành cho tàu hỏa, người đi bộ và xe hai bánh, trong khi ôtô lưu thông qua cầu Chương Dương. Hans-Peter Grumpe mô tả cây cầu là "một bản vá khổng lồ" sau nhiều lần sửa chữa. Phương tiện đi lại chủ yếu của người dân là xe đạp, xích lô và xe phân khối nhỏ.
Phố cắt tóc vỉa hè và bia hơi
"Phố cắt tóc" trên vỉa hè phố Quang Trung, đoạn giữa phố Bà Triệu và Trần Quốc Toản, vào khoảng 1991-1993. Những ô gạch lát vỉa hè, bức tường vàng cũ kỹ cùng các quầy cắt tóc đơn sơ tạo nên khung cảnh bình dị. Mỗi quầy chỉ có một chiếc gương treo tường, vài chiếc kéo, lược, một ghế gỗ cho khách và đôi khi thêm lọ phấn rôm hoặc keo vuốt tóc tự pha. Khách chủ yếu là nam giới với kiểu tóc đơn giản. Một lần cắt tóc hoặc cạo râu diễn ra nhanh chóng, chi phí chưa đến một USD.
Dọc các con phố, người bán hàng rong rao bán trái cây, gạo, bánh mì và nhiều loại thực phẩm. Các quán ăn nhỏ tỏa hương thơm hấp dẫn. Điều ấn tượng nhất là bia hơi, loại bia tươi rót trực tiếp từ thùng bia ướp đá. Đầu thập niên 1990, một cốc bia hơi có giá khoảng 1.600-2.000 đồng.
Cuộc sống của du khách tại Hà Nội
Hans-Peter Grumpe dành nhiều thời gian lang thang phố cổ, phố Lò Đúc, công viên Thống Nhất, hồ Trúc Bạch. Ông ở nhà của một giáo sư Đại học Hà Nội trên phố Lò Đúc. Vị giáo sư từng học tập tại Đông Đức và sống ở Thụy Sĩ. "Do mức lương quy đổi năm 1991 chỉ khoảng 10 USD mỗi tháng, thấp hơn công nhân công nghiệp, ông giáo sư cho thuê một số phòng trong nhà để có thêm thu nhập từ khách nước ngoài", vị khách nói.
Đầu những năm 1990, nhiếp ảnh gia đi khắp Việt Nam, xây dựng kho ảnh khổng lồ lên đến 1.600 tấm ảnh về 20 tỉnh thành. Riêng bộ ảnh Hà Nội có khoảng 270 tấm, thực hiện giai đoạn 1991-1993.
