Quảng Ninh định hình Yên Tử thành đô thị Di sản độc bản, lan tỏa giá trị nghìn năm
Nhận diện rõ hệ giá trị cốt lõi để xây dựng mô hình phát triển mới, tỉnh Quảng Ninh đang nỗ lực hướng đến mục tiêu đưa Yên Tử trở thành đô thị Di sản độc bản. Nơi đây sẽ hội tụ và lan tỏa các giá trị di sản thành động lực phát triển bền vững, không chỉ cho địa phương mà còn cho cả khu vực và quốc tế.
Di sản nghìn năm và tầm nhìn phát triển
Trải qua nhiều thế kỷ, Yên Tử không chỉ là đất Tổ của Phật giáo Việt Nam mà còn là không gian lịch sử-văn hóa đặc biệt gắn với triều đại nhà Trần. Những giá trị tinh thần trường tồn của văn minh Đại Việt được bảo tồn tại đây, tạo nên một miền phúc địa kỳ vĩ, linh thiêng và huyền bí. Ngày 12/7/2025, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới, đánh dấu bước ngoặt quan trọng và mở ra giai đoạn phát triển mới.
Ông Bùi Hoàng Giang, Bí thư Đảng ủy phường Yên Tử, chia sẻ: “Địa phương xác định phát triển, bảo tồn di sản là nền tảng văn hóa, là cốt lõi; kinh tế di sản là động lực, con người và thiên nhiên là trung tâm của phát triển bền vững. Từ đó xây dựng Yên Tử trở thành đô thị của di sản, do di sản, vì di sản, cùng di sản, bằng di sản, là di sản.” Mục tiêu hướng tới là trở thành một đô thị di sản tiêu biểu của Việt Nam, khu vực và quốc tế, xứng tầm phúc địa nghìn năm.
Định hướng chiến lược và thách thức
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, nhấn mạnh: “Về lâu dài, Yên Tử cần được xây dựng thành một 'thành phố di sản' với tầm nhìn rộng mở và tương xứng với giá trị đặc biệt. Phải bảo tồn tuyệt đối di sản, coi đó là 'hồn cốt' của đô thị.” Ông cho rằng cần các giải pháp căn cơ, hài hòa, bền vững trong bảo tồn và phát triển, tránh làm ảnh hưởng đến di sản.
Phường Yên Tử có vị trí đặc biệt thuận lợi, giáp ranh với thành phố Hải Phòng, tỉnh Bắc Ninh, và kết nối với Thủ đô Hà Nội. Điều này mở ra tiềm năng lớn để trở thành một cực phát triển mới của tỉnh và khu vực. Ông Kavivath Chhay, Giám đốc sáng tạo Công ty TNHH MTV Giải pháp Di sản và Bảo tàng Việt Nam, cho biết: “Việc xây dựng thương hiệu cho di sản Yên Tử cần được tiếp cận thận trọng và khác biệt, vì nơi này giữ vai trò quan trọng đối với bản sắc của Việt Nam.”
Kế hoạch cụ thể và tầm nhìn dài hạn
Từ các quan điểm thống nhất, Yên Tử được nhìn nhận như một không gian di sản sống, hội tụ giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh và sinh thái. Các chuyên gia đã định hình cấu trúc không gian phát triển theo hướng tích hợp, lấy trải nghiệm di sản-tri thức-sáng tạo làm trung tâm. Hành lang Di sản Đông A sẽ là trục kết nối lịch sử-văn hóa-sáng tạo xuyên suốt, hình thành một “bảo tàng sống” quy mô lớn.
Giáo sư danh dự Đại học Waseda Shigeru Satoh khẳng định: “Xây dựng Yên Tử trở thành đô thị di sản là hạt nhân gắn kết hành lang di sản, cần bám sát khuyến nghị của UNESCO để bảo tồn và phát triển bền vững.” Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI (2025-2030) xác định kinh tế di sản là đột phá chiến lược.
Mục tiêu và ý nghĩa toàn cầu
Tại hội nghị khoa học “Tham vấn chuyên gia về định hướng phát triển đô thị di sản Yên Tử”, các nhà khoa học và chính quyền đã đưa ra tầm nhìn xây dựng Yên Tử thành đô thị di sản tầm cỡ quốc tế vào năm 2045. Mục tiêu tổng thể là xây dựng Đại phúc địa Yên Tử-Đông Triều-Bạch Đằng-Quảng Yên thành mô hình đô thị di sản cộng sinh kiểu mẫu của Việt Nam và Đông Nam Á.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia, chia sẻ: “Xây dựng đô thị di sản không phải là tạo ra 'đô thị nén' mà là tạo không gian văn hóa để bảo tồn di sản nghìn đời. Cần nhận diện đúng tiềm năng và tài nguyên để bảo vệ tuyệt đối vùng lõi.”
Khi thành công, Yên Tử sẽ không chỉ là điểm đến hành hương, du lịch, mà còn là điểm hội tụ tri thức, sáng tạo và tinh thần khai sáng. Đô thị di sản độc bản này sẽ có giá trị và sức ảnh hưởng trên bản đồ thế giới, góp phần vào lộ trình đề nghị UNESCO vinh danh Phật hoàng Trần Nhân Tông là Danh nhân văn hóa thế giới vào năm 2058.
