Xác Tàu Cổ Hội An Đối Mặt Nguy Cơ Phân Hủy Nghiêm Trọng Sau 5 Tháng Lộ Diện
Phần xác tàu cổ có niên đại hơn trăm năm tuổi trên biển Hội An đang xuất hiện nhiều dấu hiệu phân hủy tự nhiên đáng báo động. Tình trạng này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ hư hại không thể phục hồi nếu không sớm có biện pháp bảo tồn phù hợp và kịp thời.
Dấu Hiệu Xuống Cấp Rõ Rệt Dưới Tác Động Môi Trường
Từ cuối năm 2025 đến giữa tháng 4, người dân địa phương ghi nhận phần thân gỗ, nhiều cọc, trụ và mảng thân tàu của con tàu cổ nổi lên ở ven biển Thịnh Mỹ thuộc phường Hội An Tây, Đà Nẵng vào ngày 8/11/2025 đã bị phủ dày rong rêu. Dưới tác động liên tục của sóng biển mạnh, triều cường dâng cao và sự thay đổi môi trường từ ẩm ướt sang khô ráo, các cấu kiện gỗ cũng bị suy yếu đáng kể. Thậm chí, một số đoạn đã vỡ nát và tách rời khỏi thân chính của con tàu.
Sự thay đổi đột ngột và khắc nghiệt của môi trường tự nhiên khiến vật liệu gỗ nhanh chóng xuống cấp nếu không được bảo quản kịp thời bằng các biện pháp chuyên môn. Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An, trao đổi với báo chí chiều 17/4 cho biết đơn vị đã trình kế hoạch điều chỉnh phương án khai quật tàu cổ cho cơ quan có thẩm quyền xem xét và phê duyệt.
Phương Án Khai Quật Khẩn Cấp Không Thể Áp Dụng
Theo ông Ngọc, phương án khai quật khẩn cấp từng được đơn vị đặt ra ở giai đoạn đầu tiên khi phát hiện. Tuy nhiên, sau khi xem xét kỹ lưỡng điều kiện thực tế tại hiện trường và đối chiếu với các quy định pháp luật hiện hành, hướng xử lý này không thể áp dụng được. Trung tâm đề xuất tiến hành khai quật theo quy trình thông thường, dưới dạng khai quật khảo cổ học trong lòng đất để đảm bảo tính khoa học và an toàn.
"Khu vực phát lộ con tàu nằm trên bãi biển công cộng, chỉ bị ngập nước theo mùa, chủ yếu vào thời điểm mưa bão. Với đặc điểm này, địa điểm không đáp ứng tiêu chí để triển khai khai quật khẩn cấp theo quy định", đại diện đơn vị nêu rõ trong văn bản gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng.
Kế Hoạch Khai Quật Hai Giai Đoạn Chi Tiết
Lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An cho biết thêm dù di vật đang chịu tác động từ nhiều yếu tố có nguy cơ gây xuống cấp, thực tế thời gian phát hiện đã kéo dài từ cuối năm 2023 đến nay. Cùng với đó, quy mô con tàu khá lớn, kết cấu phức tạp, khiến công tác xử lý đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao, thời gian dài và nguồn kinh phí đáng kể.
Việc khai quật vì vậy cần đi kèm phương án di dời và bảo quản bài bản, tránh rủi ro hư hại sau khi đưa hiện vật ra khỏi môi trường tự nhiên vốn đã quen thuộc. Theo kế hoạch đề xuất, dự án sẽ được triển khai theo hai giai đoạn chính:
- Giai đoạn đầu (2026-2027): Tập trung khai quật, di chuyển các cấu kiện về khu vực bảo quản chuyên dụng, tiến hành xả mặn và thử nghiệm các giải pháp bảo tồn trên từng phần tách rời.
- Giai đoạn tiếp theo (2028-2030): Sẽ xử lý, bảo quản tổng thể con tàu, đồng thời xây dựng phương án phát huy giá trị phục vụ nghiên cứu khoa học và trưng bày cho công chúng.
Thông Tin Chi Tiết Về Con Tàu Cổ Quý Giá
Con tàu gỗ được phát hiện lần đầu vào ngày 26/12/2023 tại khu vực bãi biển Hội An, sau đó nhanh chóng bị cát vùi lấp trở lại. Đến ngày 8/11/2025, do ảnh hưởng của cơn bão số 13 và sóng lớn gây xói lở mạnh, phần thân tàu mới lộ diện rõ ràng, thu hút sự quan tâm đặc biệt của cơ quan chức năng và giới chuyên môn khảo cổ học.
Theo khảo sát của Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An thời điểm tàu trồi lên vào sáng 8/11/2025, các chi tiết của tàu xuất lộ khá nhiều. Chiều rộng tàu đo được hơn 5 mét, chiều dài phần xuất lộ hiện đo được 17,4 mét và kích thước chiều dài có thể vẫn còn do còn bị vùi lấp dưới cát. Các chi tiết giang, ván be, vách ngăn, lô… thể hiện khá rõ nét.
Kết quả khảo sát cho thấy con tàu nhiều khả năng từng được ghi nhận từ năm 1905, khi đó nằm trên phần đất liền. Theo đối chiếu với bản đồ Việt Nam năm 2000, vị trí di vật cách mép nước khoảng 40-50 mét. Quá trình xâm thực và biển lấn theo thời gian đã khiến đường bờ thay đổi, kéo theo sự dịch chuyển tương đối vị trí của con tàu.
Niên Đại Và Cấu Trúc Độc Đáo Của Tàu Cổ
Liên quan đến việc xác định niên đại chính xác, đại diện Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An cho biết phương pháp định tuổi tuyệt đối bằng C14 hiện vẫn chưa cho kết quả do một số yếu tố khách quan trong quá trình phân tích. Tuy vậy, căn cứ vào việc con tàu từng nằm sâu trong đất liền, cùng với sự tương đồng rõ nét về kết cấu, kỹ thuật đóng tàu và vật liệu so với các tàu cổ truyền thống từng được phát hiện tại khu vực Đông Nam Á, giới chuyên môn nhận định di vật này nhiều khả năng có niên đại vào khoảng từ nửa sau thế kỷ XIV đến thế kỷ XVI.
Theo kết quả nghiên cứu bước đầu, con tàu có 28 giang, ước tính khoảng 12 khoang. Kết cấu thân tàu được đánh giá chắc chắn, sử dụng các loại gỗ có độ bền và khả năng chịu lực cao như bằng lăng, kiền kiền và thông. Ngoài ra, kỹ thuật xảm trét cũng được áp dụng nhằm hạn chế nước thấm vào bên trong thân tàu.
Với đặc điểm cấu trúc độc đáo và vững chãi này, con tàu được cho là đủ khả năng thực hiện các chuyến hải trình dài ngày, phục vụ hoạt động giao thương trên biển hoặc thậm chí tham gia các nhiệm vụ mang tính quân sự trong bối cảnh lịch sử cùng thời. Việc bảo tồn thành công sẽ mở ra cơ hội nghiên cứu quý giá về lịch sử hàng hải và kỹ thuật đóng tàu cổ của Việt Nam.
