Xã Thư Lâm (Hà Nội) khai thác di sản văn hóa để phát triển công nghiệp văn hóa
Xã Thư Lâm, một địa phương thuộc Hà Nội, nổi tiếng với bề dày truyền thống văn hóa và sở hữu nhiều di sản văn hóa phi vật thể quý giá. Trong số đó, có thể kể đến Ca trù Lỗ Khê, Hội Kén rể làng Đường Yên, hát tuồng Lương Quy, rối nước Đào Thục, và nghề gỗ mỹ nghệ Thiết Úng. Nhằm tận dụng và phát huy các giá trị này vào phát triển công nghiệp văn hóa, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã triển khai Đề tài “Nghiên cứu đề xuất giải pháp phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nhằm phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ở thủ đô Hà Nội” (mã số CT06/01-2023-3).
Mô hình công nghiệp văn hóa phức hợp tại làng rối nước Đào Thục
Đề tài do Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) chủ trì, với trọng tâm là thực hiện mô hình công nghiệp văn hóa phức hợp tại làng múa rối nước Đào Thục. Mô hình này kết hợp nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa và giáo dục di sản cho học sinh, tạo thành một chuỗi trải nghiệm tương tác liên hoàn. Sau thời gian triển khai, mô hình đã chính thức ra mắt vào ngày 27/3, thu hút sự chú ý của nhiều khách tham quan.
Chương trình được xây dựng dựa trên nòng cốt là hoạt động biểu diễn rối nước, kết hợp với trình diễn, giao lưu và trải nghiệm các trích đoạn hấp dẫn từ các di sản văn hóa trên địa bàn xã Thư Lâm. Khi tham gia, khách du lịch sẽ được xem những màn biểu diễn rối nước đặc sắc do các nghệ nhân làng Đào Thục – một làng rối có lịch sử hơn 300 năm – trình diễn. Từ khoảng 30 tích trò, các nhà khoa học và nghệ nhân đã lựa chọn từ 5 đến 6 tích trò phục vụ khách du lịch.
Trải nghiệm đa dạng và tương tác cho khách tham quan
Sau khi xem biểu diễn, khách hàng còn có cơ hội giao lưu trực tiếp với nghệ nhân múa rối nước Đào Thục, tự tay điều khiển con rối và trải nghiệm làm quân rối. Các khán giả nhỏ tuổi cũng được giao lưu với nghệ nhân hát chèo trong khuôn khổ chương trình. Bên cạnh đó, người tham gia còn được trải nghiệm các hoạt động văn hóa dân gian khác của xã Thư Lâm, bao gồm nghệ thuật tuồng Lương Quy, chèo Vân Hà và ca trù Lỗ Khê.
Đặc biệt, với hai di sản là Lễ hội kén rể Đường Yên và nghi lễ kéo lửa thổi cơm thi Lương Quy, khách hàng được trải nghiệm màn kéo lửa bằng dụng cụ truyền thống từ tre, gỗ, và tham gia bắt cá chạch trong chum cùng người dân địa phương. Học sinh hào hứng thi nhau trổ tài trong màn bắt chạch, tạo nên không khí sôi động và gần gũi.
Ý nghĩa chiến lược và tương lai phát triển
Thông qua mô hình phức hợp này, các giá trị truyền thống được đưa đến gần hơn với thế hệ trẻ thông qua các tour du lịch thực tế. Học sinh được trực tiếp tham gia vào hoạt động nghệ thuật, thực hành thủ công, trải nghiệm trò chơi dân gian và tìm hiểu văn hóa ẩm thực đặc sắc của địa phương. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm thúc đẩy kinh tế văn hóa trên địa bàn xã Thư Lâm, đồng thời khẳng định tiềm năng chuyển hóa di sản thành sản phẩm du lịch giáo dục có giá trị cao.
Tiến sĩ Mai Thị Hạnh, Phó Trưởng khoa Công nghiệp văn hóa và di sản, Chủ nhiệm đề tài, cho biết khi triển khai, các nhà khoa học đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình từ chính quyền địa phương và các nghệ nhân. Sau khi nghiệm thu, toàn bộ chương trình sẽ được bàn giao lại cho chính quyền và nhân dân địa phương như một sản phẩm công nghiệp văn hóa hoàn chỉnh để khai thác lâu dài.
Về phía cơ quan quản lý, Phó Trưởng phòng Quản lý di sản (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) Bùi Thị Hương Thủy nhấn mạnh rằng Thư Lâm là mảnh đất giàu truyền thống văn hóa bậc nhất tại Hà Nội, đặc biệt là di sản văn hóa phi vật thể. Đây cũng là sản phẩm công nghiệp văn hóa đầu tiên khai thác cùng lúc nhiều giá trị văn hóa phi vật thể được "đóng gói" và đưa ra thị trường. Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội hoàn toàn ủng hộ xu hướng này và tạo mọi điều kiện để các nghệ nhân phát huy khả năng.
Kết quả từ mô hình thí điểm này dự kiến sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn thành phố. Trong tương lai, Ủy ban nhân dân xã Thư Lâm có kế hoạch đầu tư phát triển một tổ hợp biểu diễn nghệ thuật truyền thống, với hạt nhân là không gian văn hóa của làng rối nước Đào Thục, nhằm phục vụ phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa một cách bền vững.
