Tòa án Nhân dân TP.HCM sau gần 10 năm trùng tu: Phục hồi nguyên trạng kiến trúc cổ điển
Trải qua hơn một thế kỷ tồn tại, trụ sở Tòa án Nhân dân TP.HCM đã xuống cấp trầm trọng với nhiều hạng mục hư hỏng. Mái ngói dột nát, vữa tường bong tróc, trần gỗ mục nát và hệ thống cửa gỗ bị mối mọt tấn công. Dự án trùng tu tổng thể được khởi xướng từ hàng chục năm trước với mục tiêu phục hồi nguyên trạng kiến trúc cổ điển của công trình.
Quá trình trùng tu kéo dài và phức tạp
Theo đại diện Tòa án Nhân dân TP.HCM, dự án trùng tu được chuẩn bị từ năm 1996 nhưng mãi đến đầu năm 2016 mới chính thức khởi công. Quá trình này được thực hiện theo nguyên tắc "cuốn chiếu" để đảm bảo các phiên tòa vẫn diễn ra bình thường, không bị gián đoạn.
Các giai đoạn trùng tu bao gồm:
- Chuẩn bị và hạ giải: Các cơ quan chức năng đánh giá hiện trạng từng viên gạch, mái ngói và cấu kiện gỗ. Những hạng mục không nguyên bản, xây dựng tạm bợ như nhà tiền chế, nhà xe, căn tin cũ bị dỡ bỏ để trả lại không gian chữ H nguyên thủy.
- Tu bổ khối nhà chính: Tập trung thay thế các bộ vì kèo gỗ bị mục, lợp lại ngói theo quy chuẩn cổ. Lớp sơn cũ trên tường được cạo sạch để phủ lớp sơn mới, với màu vàng đất đặc trưng của kiến trúc Đông Dương xưa được nghiên cứu kỹ từ các mẫu cũ.
- Hoàn thiện và cảnh quan: Tu bổ các phòng xét xử nội bộ, lắp đặt hệ thống điện, âm thanh và điều hòa ẩn trong tường để không làm mất vẻ thẩm mỹ. Khu vực sân vườn, cổng sắt và hành lang ngoại vi được thực hiện sau cùng để tôn vinh vẻ đẹp tổng thể.
Diện mạo mới với sự uy nghiêm và cổ kính
Sau khi hoàn tất trùng tu, tòa nhà mang một diện mạo mới đầy sức sống nhưng vẫn giữ được sự uy nghiêm, cổ kính vốn có. Sảnh chính tầng 2, rộng hơn 100 m2 với hệ thống hàng cột lớn vây quanh, được làm nổi bật các mảng phù điêu trên trần và sơn sửa lại cột tạo cảm giác vững chãi. Cầu thang chính từ tầng trệt lên sảnh chính đã được phục hồi nguyên vẹn.
Phòng xét xử (phòng xử A và các phòng xử nhỏ) được chỉnh trang theo hướng hiện đại về công năng nhưng cổ điển về hình thức. Nội thất bàn ghế chủ tọa và hội đồng xét xử làm từ gỗ tự nhiên màu nâu, thiết kế đơn giản nhưng tinh tế, phù hợp với quy định trang trí phòng khánh tiết tòa án.
Hệ thống hành lang đệm bao quanh tòa nhà được thông thoáng trở lại, thực hiện đúng chức năng giảm nhiệt và đón gió tự nhiên, giúp tòa nhà luôn mát mẻ mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào máy lạnh.
Tiềm năng trở thành điểm du lịch nổi bật
Ông Phù Quốc Tuấn, Chánh văn phòng Tòa án Nhân dân TP.HCM, cho biết công trình được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia từ năm 2012. Tọa lạc trong quần thể kiến trúc tiêu biểu nhất khu vực trung tâm TP.HCM, công trình có mối tương quan hài hòa với trụ sở UBND TP.HCM, Bưu điện Thành phố và Hội trường Thống Nhất.
Việc trùng tu đã gìn giữ được một tác phẩm kiến trúc kết hợp tinh tế giữa phong cách châu Âu và yếu tố bản địa, với những chi tiết đặc sắc như tượng thần công lý, phù điêu người Việt xưa được bảo tồn nguyên vẹn. Công trình sau trùng tu mang lại diện mạo xứng đáng cho Tòa án Nhân dân TP.HCM trong bối cảnh thành phố mới hợp nhất với diện tích, quy mô dân số và nền kinh tế lớn hơn.
Đặc biệt, ông Tuấn kỳ vọng trụ sở Tòa án Nhân dân TP.HCM sau khi hoàn thành trùng tu sẽ mở cửa đón người dân tham quan vào cuối tuần, tương tự như việc UBND TP.HCM đã làm. Việc mở cửa không chỉ giúp người dân hiểu thêm về di sản kiến trúc của thành phố, mà còn là cơ hội để tuyên truyền, giáo dục pháp luật, giúp người dân cảm nhận sự gần gũi, minh bạch của cơ quan tư pháp.
Trên thế giới, nhiều tòa án không chỉ là nơi thực thi công lý mà còn là điểm du lịch nổi tiếng nhờ vẻ đẹp kiến trúc và bề dày lịch sử. Trụ sở Tòa án Nhân dân TP.HCM sau trùng tu hoàn toàn có tiềm năng trở thành một điểm nhấn kiến trúc đặc sắc của TP.HCM, góp phần xây dựng niềm tự hào về di sản kiến trúc nghệ thuật giữa lòng thành phố hiện đại.
