Lễ hội Tiên Công: Nghi thức hiếu thảo độc đáo giữa vùng biển đảo
Từ ngày 21/2 đến 23/2 (tức mùng 5 đến mùng 7 Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026), lễ hội Tiên Công đã diễn ra tại vùng đảo Hà Nam, phường Phong Cốc, tỉnh Quảng Ninh. Đây được xem là một trong những nghi lễ độc đáo bậc nhất Việt Nam, nơi con cháu bày tỏ lòng hiếu thảo và tôn kính với ông bà, cha mẹ, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" sâu sắc.
Chuẩn bị chu đáo cho ngày hội đoàn viên
Ngay từ dịp Tết Nguyên đán, các gia đình có cha mẹ đến tuổi thượng thọ đã tất bật trang hoàng nhà cửa theo nghi thức truyền thống. Áo gấm, khăn thêu chữ Thọ, gậy thọ được chuẩn bị kỹ lưỡng. Bàn ghế, cỗ bàn tươm tất để tổ chức lễ mừng thọ tại gia, biến ngày này thành một dịp đoàn viên ấm cúng.
Trước ngày rước, con cháu làm lễ kính cáo gia tiên. Vào sáng chính hội, sau nghi thức tế lễ tại nhà, các cụ được cung kính đưa lên võng đào hoặc kiệu đào có 4 hoặc 8 người khiêng để rước lên miếu Tiên Công.
Nghi thức đặc biệt: Quán trạm con rể
Điểm nhấn đặc sắc của lễ hội Tiên Công là không chỉ con cháu ruột thể hiện lòng hiếu thảo, mà cả con rể cũng tham gia qua nghi thức "Quán trạm con rể". Khi đoàn rước đi qua quán trạm, con rể sẽ mời bố mẹ vợ vào nghỉ ngơi và quỳ dâng nước, bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng đối với đấng sinh thành của vợ mình.
Phóng viên Tiền Phong ghi nhận, hàng nghìn người dân và du khách đã đổ về miếu Tiên Công theo các đoàn rước cụ Thượng từ khắp các ngả đường. Trong số đó có anh Stefan Eriksson (42 tuổi, quốc tịch Thụy Điển), cháu rể của cụ Thượng Nguyễn Thị Hẩn 90 tuổi tại khu phố Phong Hải 4, phường Liên Hòa.
Anh Stefan Eriksson chia sẻ: "Tôi rất ấn tượng và cảm thấy thích thú khi những người cao tuổi trong dòng họ được con cháu như tôi và vợ tỏ lòng thành kính. Thật tuyệt vời có cả hàng nghìn người cùng đổ về đây, ai cũng hồ hởi, đặc biệt là bà của tôi." Năm nay, đoàn rước phường Liên Hòa có cụ Hẩn 90 tuổi và 7 cụ 80 tuổi, trong đó có 2 cụ song thọ.
Giữ gìn giá trị truyền thống hàng trăm năm
Lễ hội Tiên Công vẫn giữ được những giá trị truyền thống dân gian từ hàng trăm năm qua của người dân vùng biển Quảng Ninh, cũng như của vùng đất văn hiến Thăng Long. Theo lịch sử, năm 1434, 17 vị Tiên Công từ kinh thành Thăng Long đã đến vùng cửa sông Bạch Đằng quai đê lấn biển, lập nên vùng đất Hà Nam trù phú ngày nay.
Ông Ngô Đình Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Phong Cốc, cho biết lễ hội mang đậm văn hóa di sản của vùng sông nước đảo Hà Nam. Điểm nhấn đặc sắc là nghi thức rước các cụ Thượng tròn 80, 90, 100 tuổi lên miếu trong ngày chính hội 23/2.
Trong không khí trang nghiêm và rộn ràng, các cụ được con cháu cung kính đưa tới trước anh linh tiên tổ để báo công và tạ ơn nguồn cội. Đến hết ngày cuối cùng của lễ hội, khoảng 250 cụ đã được đưa về miếu Tiên Công để bái tổ tiên, bao gồm 7 cụ 100 tuổi (1 nam, 6 nữ) và khoảng 35 cụ 90 tuổi. Nhiều dòng họ có song cụ Thượng được con cháu sắm võng đào rước về miếu.
Hoạt động văn hóa và ý nghĩa cộng đồng
Bên cạnh lễ rước, trong ba ngày diễn ra lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa và trò chơi dân gian như chơi đu, cờ người, hát đúm, đấu vật, bóng chuyền hơi... Lễ hội không chỉ là nét đẹp văn hóa mà còn là dịp để con cháu sum họp, báo hiếu ông bà, cha mẹ, thể hiện tinh thần đoàn kết và giữ gìn nét đẹp quê hương.
Ngày này, con cháu từ khắp mọi nơi đều về vùng đảo Hà Nam, tạo nên một không khí đầy ắp tình thân và sự kết nối. Lễ hội Tiên Công, còn được gọi là lễ rước người sống độc đáo nhất Việt Nam, tiếp tục khẳng định giá trị văn hóa lâu đời và sức sống bền vững của truyền thống hiếu thảo trong cộng đồng.
