Lễ Hội Đập Trống Ma Coong: Tiếng Vọng Tâm Linh Giữa Đại Ngàn Trường Sơn
Người Ma Coong, một nhóm địa phương thuộc dân tộc Bru–Vân Kiều, đã sinh sống lâu đời tại xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị, giữa khung cảnh hùng vĩ của dãy Trường Sơn. Đối với họ, lễ hội đập trống không chỉ đơn thuần là một hoạt động văn hóa mà còn là nghi lễ tín ngưỡng thiêng liêng, gắn liền với truyền thuyết về cội nguồn và hành trình chinh phục thiên nhiên để bảo vệ bản làng.
Chuẩn Bị Công Phu Cho Đêm Hội
Từ nhiều ngày trước khi lễ hội diễn ra, cả 18 bản trong vùng đã tất bật chuẩn bị. Các chàng trai trẻ vào rừng sâu để lựa chọn cây chi cúp, một loại cây có thân rỗng và bền chắc, dùng làm tang trống. Tang trống này có thể sử dụng trong nhiều năm liền, chỉ được thay thế khi đã hư hỏng hoàn toàn.
Mặt trống được làm từ da bò, đã được mổ và phơi khô từ trước đó. Đến ngày hội, da bò được căng lên tang trống, buộc chặt bằng dây mây già và cố định bằng chốt tre, tạo nên chiếc trống lớn – được xem như linh hồn của cả đêm hội.
Bên cạnh việc chuẩn bị trống, phụ nữ trong bản còn đồ xôi, nấu rượu cần bằng men lá rừng, và chuẩn bị các món ăn truyền thống như gà, cá suối, măng rừng, hoa chuối, ngọn mây, ngọn đoác cùng nhiều sản vật núi rừng khác để dâng cúng Giàng.
Nghi Lễ Cúng Giàng Và Khai Hội
Năm nay, sau tiếng trống khai hội của ông Nguyễn Văn Phương, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị, nghi thức cúng Giàng và cầu mùa đã được tiến hành. Già làng Đinh Xon, người được dân bản tín nhiệm làm chủ lễ, đã thay mặt cộng đồng đọc lời khấn cầu trời đất và thần linh phù hộ cho mưa thuận gió hòa, nương rẫy tốt tươi, người người mạnh khỏe, và bản làng yên vui.
Kết thúc phần lễ là thời khắc khai hội sôi động. Theo hiệu lệnh của già làng, hàng trăm người ùa vào sân, thay nhau cầm dùi đánh mạnh vào mặt trống. Âm thanh vang dội, dồn dập, lan xa khắp núi rừng, tựa như tiếng gọi thẳm sâu của đại ngàn.
Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Tiếng Trống
Với người Ma Coong, tiếng trống không chỉ là âm thanh mà còn là hiện thân của tâm linh, tiếng nói của cộng đồng, thể hiện sức sống mãnh liệt và tinh thần không khuất phục trước khó khăn, thử thách. Phần hội kéo dài suốt đêm, với mọi người thay phiên nhau đánh trống cho đến 4 giờ 21 phút sáng ngày 5/3, khi mặt trống bị thủng.
Trong men rượu cần nồng ấm, những chàng trai và cô gái tìm đến nhau để tâm tình và hẹn ước. Đây chính là nét đẹp độc đáo của lễ hội, nơi tín ngưỡng cộng đồng hòa quyện cùng tình yêu đôi lứa, tạo nên một bản sắc riêng biệt không thể trộn lẫn.
Truyền Thuyết Và Di Sản Văn Hóa
Theo truyền thuyết, xưa kia vùng đất này xuất hiện một con khỉ ác màu vàng thường xuyên phá hoại nương rẫy, khiến dân bản mất mùa và đau ốm triền miên. Người Ma Coong đã cùng nhau đánh trống, khua chiêng, và cầu Giàng trợ giúp để xua đuổi tai ương.
Sau khi con khỉ ác bị đẩy lùi và cuộc sống trở lại bình yên, họ quyết định mỗi năm vào đêm 16 tháng Giêng sẽ tổ chức lễ cúng Giàng và đánh trống để tưởng nhớ công lao của tổ tiên, đồng thời cầu mong mùa màng bội thu. Tục lệ này dần hình thành nên lễ hội đập trống và được gìn giữ qua bao thế hệ.
Trải qua thời gian, giữa nhịp sống đổi thay, tiếng trống đêm 16 tháng Giêng vẫn vang lên giữa đại ngàn Trường Sơn, như một sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, gắn kết cộng đồng và khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa Ma Coong. Lễ hội không chỉ là niềm tự hào của đồng bào nơi đây mà còn là di sản văn hóa độc đáo của vùng đất phía tây Quảng Trị.
Ngày 27/8/2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận lễ hội đập trống của người Ma Coong là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Các bản sắc văn hóa đặc sắc trong lễ hội đã và đang được cộng đồng người Ma Coong bảo vệ, duy trì, thực hành, và lưu truyền nguyên bản từ thế hệ này sang thế hệ khác, có tính lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào; đồng thời góp phần đa dạng hóa các sản phẩm du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.
Trong khuôn khổ lễ hội, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị và các lãnh đạo tỉnh đã tặng 20 suất quà cho những người có uy tín tại xã Thượng Trạch, thể hiện sự quan tâm và hỗ trợ đối với việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.
