Trong bối cảnh tỉnh Gia Lai được chọn làm chủ nhà đăng cai Năm Du lịch quốc gia 2026, công tác bảo tồn và phát huy các lễ hội truyền thống đang trở thành ưu tiên hàng đầu. Việc này không chỉ giúp giữ gìn hồn cốt văn hóa bản địa mà còn mở ra những hướng đi mới, đầy tiềm năng cho ngành du lịch địa phương.
Làng Ơp và nguy cơ mai một văn hóa
Tại thành phố Pleiku, làng Ơp của người Gia Rai vẫn tồn tại như một "làng trong phố", nhưng quá trình đô thị hóa nhanh chóng đang đe dọa làm mai một nhiều nghi lễ truyền thống quý giá. Những lễ ăn hỏi, lễ mừng lúa mới, lễ cúng bến nước... vốn gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng nay đang dần thưa vắng, chỉ còn lưu giữ trong ký ức của các bậc cao niên.
Phục dựng lễ ăn hỏi: Kết nối quá khứ và hiện tại
Trước thực trạng này, Phòng Văn hóa-Xã hội phường Pleiku đã phối hợp chặt chẽ với cộng đồng để phục dựng lễ ăn hỏi theo đúng phong tục của người Gia Rai. Sự kiện này không đơn thuần là một nghi lễ hôn nhân mà còn là cơ hội quý báu để thế hệ trẻ được tiếp cận và hiểu rõ hơn về nếp sinh hoạt văn hóa vốn đã quen thuộc trong đời sống xưa.
Anh Rơ Mah Luy, một người dân làng Ơp, lần đầu tiên tham dự lễ ăn hỏi truyền thống, đã chia sẻ cảm xúc sâu sắc: "Những lời khuyên chân thành từ các già làng đã giúp đôi trai gái thêm trân trọng tình yêu và nâng cao ý thức trong việc gìn giữ các giá trị gia đình." Anh cũng bày tỏ hy vọng rằng, trong tương lai, khi lập gia đình, bản thân sẽ được thực hiện lễ ăn hỏi theo đúng phong tục truyền thống của dân tộc mình.
Hàng chục lễ hội được phục dựng
Thời gian qua, ngành văn hóa tỉnh Gia Lai đã hỗ trợ phục dựng hàng chục lễ hội đặc trưng của các dân tộc Ba Na và Gia Rai, luôn tuân thủ nguyên tắc tôn trọng giá trị nguyên bản. Điểm nổi bật là các hoạt động này đều lấy cộng đồng làm chủ thể, trong khi chính quyền địa phương đóng vai trò hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi.
Chuỗi sự kiện văn hóa hướng đến năm 2026
Năm 2026, Gia Lai dự kiến sẽ tổ chức một loạt hoạt động phong phú gắn liền với di sản văn hóa cồng chiêng, nhằm quảng bá và khôi phục các giá trị truyền thống. Theo kế hoạch chi tiết:
- Chương trình "Cồng chiêng cuối tuần-Thưởng thức và trải nghiệm" sẽ được tổ chức đều đặn vào tối thứ bảy hàng tuần.
- Bảo tàng tỉnh sẽ thiết lập không gian trưng bày và tổ chức các triển lãm chuyên đề về di sản Không gian văn hóa cồng chiêng Gia Lai.
- Ngày hội văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai dự kiến diễn ra vào tháng 4.
- Liên hoan cồng chiêng quốc tế sẽ được tổ chức trong quý IV, thu hút sự tham gia của nhiều quốc gia.
Chính sách hỗ trợ khôi phục văn hóa
Song song với các hoạt động lễ hội, tỉnh Gia Lai cũng triển khai chính sách hỗ trợ khôi phục Không gian văn hóa cồng chiêng một cách bài bản. Cụ thể, tỉnh sẽ áp dụng cơ chế hỗ trợ kinh phí để các làng đồng bào dân tộc Ba Na, Gia Rai, Chăm và H’rê xây dựng nhà rông truyền thống, đặc biệt ưu tiên tại những địa điểm phát triển du lịch cộng đồng.
Mức hỗ trợ tối đa cho mỗi công trình lên đến 1 tỷ đồng, với mục tiêu tạo điều kiện để các làng vừa bảo tồn bản sắc văn hóa, vừa gắn kết hài hòa với phát triển kinh tế-xã hội địa phương.
Đề án bảo tồn di sản giai đoạn 2026-2030
Bà Lê Thị Thu Hương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai, cho biết Hội đồng nhân dân tỉnh đã ban hành Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026-2030. Đây được xem là nền tảng quan trọng để tiếp tục duy trì và phục dựng các nghi lễ, lễ hội truyền thống một cách bền vững.
Đề án nhấn mạnh vai trò then chốt của cộng đồng, vốn được coi là chủ thể thực sự của di sản, nhằm hướng đến mục tiêu bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa lâu dài, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển du lịch địa phương.
Ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh mới
Trong bối cảnh Gia Lai đăng cai Năm Du lịch quốc gia 2026, việc phục dựng lễ hội truyền thống mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Đây không chỉ là hành trình trở về với cội nguồn văn hóa mà còn là bước đi chiến lược để đưa văn hóa bản địa hòa nhập vào dòng chảy phát triển hiện đại.
Mỗi lễ hội được tái hiện thành công là một minh chứng sống động cho sức sống mãnh liệt của văn hóa truyền thống. Đó cũng là cách để đồng bào Ba Na, Gia Rai khẳng định giá trị bản sắc, để du khách thêm yêu mến vùng đất cao nguyên hùng vĩ, và để Gia Lai tự tin bước vào tương lai với niềm tự hào về di sản văn hóa truyền thống đặc sắc của mình.
