Chợ Viềng Xuân: Gìn Giữ Truyền Thống Và Mở Rộng Cơ Hội Phát Triển
Trải qua nhiều biến đổi hành chính và nhịp sống hiện đại, phiên chợ đầu xuân tại xã Vụ Bản, tỉnh Nam Định, vẫn bền bỉ giữ được hồn cốt truyền thống. Không chỉ là một nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc, chợ Viềng còn mở ra những cơ hội mới cho phát triển kinh tế dịch vụ và du lịch tâm linh tại địa phương.
Phiên Chợ Của Niềm Tin Và Ký Ức Xuân
Từ chiều tối mồng 7 tháng Giêng, các tuyến đường dẫn vào khu vực họp chợ đã dần đông đúc. Những hàng quán hai bên đường sáng đèn, cùng các gian hàng cây cảnh, tạo nên một bức tranh xuân sống động và ấm áp. Người ta đến chợ Viềng không vội vã, cũng ít ai đặt nặng chuyện mua bán lời lãi. Bởi lẽ, việc mua một món đồ nhỏ đầu năm đã được xem như mang về một chút may mắn, một lộc đầu xuân.
Phiên chợ vì thế mang ý nghĩa “mua may, bán rủi”, nơi những ước vọng về bình an, hanh thông và đủ đầy được gửi gắm qua từng giao dịch giản dị. Chính niềm tin này đã tạo nên nét đẹp ứng xử đặc trưng: người bán không nói thách cao, người mua cũng ít mặc cả. Điều này giúp phiên chợ đầu xuân giữ trọn ý nghĩa văn hóa và tâm linh vốn có qua bao thế hệ.
Tuy nhiên, thời khắc thiêng liêng nhất vẫn là sau 0 giờ ngày mồng 8, khi đất trời giao hòa. Dòng người vẫn kiên nhẫn chờ đợi để thực hiện các giao dịch, bởi theo quan niệm dân gian, mua bán vào thời điểm này sẽ mang lại trọn vẹn may mắn cho cả năm. Giữa không khí tấp nập, chợ Viềng hiện lên với sắc thái vừa rộn ràng, tươi vui, vừa phảng phất nét trầm mặc của một phiên chợ xưa.
Những Giá Trị Văn Hóa Được Gìn Giữ
Các gian hàng tại chợ Viềng bày bán đủ thứ quen thuộc của làng quê Bắc Bộ:
- Nông cụ và cây giống
- Đồ sắt và đồ gốm
- Cây cảnh và đồ cổ
- Đồ giả cổ và nhiều vật dụng bình dị khác
Mỗi món đồ, dù nhỏ bé, đều mang trong mình một ý nghĩa tinh thần riêng, gắn liền với niềm tin dân gian, phong tục và đời sống tâm linh của người Việt. Anh Nguyễn Văn Hưng, một du khách đến từ Thanh Hóa, chia sẻ: “Năm nào có điều kiện, tôi cũng cố gắng về chợ Viềng. Chỉ cần mua một cây cảnh nhỏ, ăn một suất thịt bò, thế là thấy như đã có lộc đầu năm.”
Không chỉ là một phiên chợ, chợ Viềng còn là nơi hội tụ và giao thoa của những giá trị văn hóa truyền thống được hun đúc qua bao thế hệ. Ông Phạm Văn Vinh, thôn Nhì, xã Hiển Khánh, gần 80 tuổi, cho biết: “Từ thuở nhỏ, tôi đã theo bố mẹ đi chợ. Bao đổi thay của thời gian không làm phai nhạt hình ảnh phiên chợ đầu xuân.” Ông nhắc lại câu ca quen thuộc: “Qua ngày mồng bảy nghỉ ngơi/Bước sang mồng tám đi chơi chợ Viềng/Chợ Viềng năm có một phiên…”.
Giờ đây, dù tuổi đã cao, năm nào ông cũng cùng con cháu ra chợ, vừa để mua bán lấy may, vừa tìm lại nếp xưa. Đây là cách để ông cảm nhận rõ hơn sự gắn bó bền chặt với quê hương và truyền lại cho thế hệ sau những giá trị truyền thống tốt đẹp.
Định Hướng Phát Triển Bền Vững
Chợ Viềng là một chợ phiên đặc biệt, có từ lâu đời, gắn với tín ngưỡng dân gian đầu xuân của cư dân Đồng bằng sông Hồng. Đây không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quý báu, mà còn là “cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn và phong tục tập quán của cha ông.
Năm nay, công tác tổ chức chợ Viềng được thực hiện trong điều kiện các địa phương vận hành mô hình chính quyền hai cấp, với nhiều nhiệm vụ được giao trực tiếp cho cấp xã. Đặc biệt, đây là lần đầu tiên chợ Viềng xuân tại xã Vụ Bản được tổ chức trong 3 ngày (từ mồng 6 đến hết mồng 8 tháng Giêng), tạo thêm không gian và thời gian để nhân dân và du khách tham quan, trải nghiệm.
Không gian chợ tại các xã được mở rộng, với các khu vực mua bán, ẩm thực, vui chơi và hành lễ được bố trí hợp lý. Công tác bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm được triển khai nghiêm túc, góp phần tạo dựng một điểm du xuân an toàn, văn minh và thân thiện.
Ông Phạm Xuân Thao, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Hiển Khánh, cho biết: “Xã xác định việc tổ chức chợ Viềng là nhiệm vụ thường niên, góp phần gìn giữ văn hóa truyền thống và mở ra cơ hội phát triển du lịch tâm linh, dịch vụ thương mại cho địa phương.” Quan điểm xuyên suốt là bảo đảm hài hòa giữa yếu tố kinh tế với văn hóa và môi trường.
Thời gian tới, các địa phương định hướng gắn chợ Viềng với phát triển du lịch văn hóa và du lịch trải nghiệm. Họ khuyến khích các sản phẩm đặc trưng và sản phẩm làng nghề tham gia, qua đó quảng bá hình ảnh quê hương tới đông đảo du khách. Một bước đi quan trọng là xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận “Chợ Viềng xuân xã Vụ Bản là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia”.
Khi được ghi danh, phiên chợ sẽ có điều kiện để bảo tồn bền vững hơn, đồng thời mở rộng cơ hội quảng bá và kết nối với các tuyến, điểm du lịch tâm linh - văn hóa của tỉnh. Như vậy, chợ Viềng không chỉ là một nét đẹp văn hóa mà còn là động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong tương lai.
