Giới quan sát nhận định, thỏa thuận hòa bình với Mỹ có thể mang lại "món quà" cho Iran, giúp nước này thoát khỏi những khó khăn kinh tế trong thời gian qua.
Thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran: Cú hích cho ngành dầu mỏ
Thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran bao gồm một cú hích rất lớn đối với ngành dầu mỏ Iran, có khả năng khôi phục nguồn sống của nền kinh tế Tehran và mang lại hơn 60 tỷ USD doanh thu mỗi năm, theo WSJ. Bản ghi nhớ (MoU) cho phép Iran bán dầu thô và nhiên liệu. Ngay trong tuần này, một số tàu chở dầu của Iran đã rời cảng, cho thấy làn sóng xuất khẩu được kỳ vọng sẽ sớm tăng mạnh.
Cam kết của Mỹ cho phép Iran xuất khẩu dầu mỏ đang bắt đầu tháo gỡ phần cốt lõi của hệ thống trừng phạt nhằm vào Tehran trong nhiều năm qua. Động thái này mở ra cơ hội để Tehran bán dầu rộng rãi cho các khách hàng vốn lâu nay tránh mua dầu Iran. Trước xung đột, Iran chiếm khoảng 4% sản lượng dầu thô toàn cầu.
Tác động kinh tế từ thỏa thuận
Trong hơn một thập niên chịu trừng phạt, Iran chủ yếu xuất khẩu dầu thông qua các mạng lưới vận chuyển bí mật, thường phải bán với mức giá thấp hơn đáng kể so với giá thị trường quốc tế. Richard Nephew, cựu quan chức cấp cao phụ trách trừng phạt của Mỹ hiện làm việc tại Đại học Columbia, nhận định: “Bản ghi nhớ này không nhất thiết mở rộng cánh cửa cho toàn bộ nền kinh tế Iran. Nhưng Iran sẽ tạo ra nguồn thu đáng kể và nhiều khả năng có thể tiếp cận được số tiền đó”.
Ông ước tính Iran có thể thu về khoảng 8 tỷ USD chỉ trong 2 tháng đầu tiên của thỏa thuận. Trong vòng một năm, Iran có thể kiếm được hơn 60 tỷ USD từ xuất khẩu dầu dựa trên mức sản lượng trước chiến tranh và giá dầu hiện tại. Những động thái liên quan tới ngành dầu mỏ Iran cho thấy áp lực mà Mỹ phải đối mặt để đạt được một thỏa thuận với Tehran. Thỏa thuận này, bao gồm cả kế hoạch đầu tư tiềm năng trị giá 300 tỷ USD, phản ánh niềm tin của Washington rằng các lợi ích kinh tế có thể xoa dịu Iran.
Điều kiện từ phía Mỹ
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết dù Iran sắp được nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với xuất khẩu dầu, việc tiếp tục duy trì điều này phụ thuộc vào việc Tehran đáp ứng các yêu cầu của Washington liên quan đến chương trình hạt nhân và việc mở cửa eo biển Hormuz.
Trong nhiều năm qua, phần lớn doanh thu dầu mỏ của Iran bị mắc kẹt ở nước ngoài do các lệnh trừng phạt tài chính. Tehran chỉ có thể tiếp cận một phần thông qua các kênh ngân hàng phức tạp, thường đi qua các nước vùng Vịnh hoặc sử dụng tiền điện tử. Tuy nhiên, các giao dịch này chậm chạp, phức tạp và thiếu ổn định. Điều đó có thể thay đổi. Theo thỏa thuận, Mỹ có thể để mở các kênh ngân hàng cho phép Iran chuyển doanh thu dầu mỏ về nước. Các nhà trung gian Ả Rập nhận định đây là một lợi thế rõ ràng dành cho Iran.
Tác động của lệnh phong tỏa
Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ bắt đầu từ tháng 4 đã khiến xuất khẩu dầu thô của Iran giảm từ khoảng 1,1 triệu thùng/ngày hồi tháng 3 xuống chỉ còn 65.000 thùng/ngày vào tháng 5, theo tổ chức phi lợi nhuận UANI. Khi các kho chứa dần đầy lên, Iran buộc phải giảm sản lượng tại một số mỏ dầu. Sản lượng dầu thô của nước này giảm khoảng 1/3, từ 3,5 triệu thùng/ngày trước xung đột xuống còn 2,3 triệu thùng/ngày trong tháng 5, theo IEA. Lượng dầu không xuất khẩu được sẽ được tiêu thụ trong nước.
Dù lệnh phong tỏa của Mỹ về mặt chính thức vẫn còn hiệu lực, các dấu hiệu nới lỏng đã xuất hiện. Kể từ ngày 16/6, 3 tàu chở hơn 5 triệu thùng dầu thô Iran đã rời cảng Chabahar, theo dữ liệu theo dõi tàu biển.
Triển vọng dài hạn
Về dài hạn, việc Iran có thể tái hòa nhập hoàn toàn vào thị trường dầu mỏ toàn cầu hay không phụ thuộc vào việc các biện pháp miễn trừ trừng phạt tạm thời của Mỹ có được chuyển thành dỡ bỏ trừng phạt lâu dài hay không. Theo MoU, điều đó phụ thuộc vào việc hai bên có đạt được một thỏa thuận rộng lớn hơn liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran hay không.
Naveen Das, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao của Kpler, cho biết: “Ban đầu sẽ có sự dè dặt nhất định. Nhưng nếu sau 60 ngày xuất hiện một thỏa thuận chắc chắn kèm theo việc dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt, tôi cho rằng người mua ở châu Á và châu Âu sẽ quay trở lại với dầu thô Iran mà không gặp nhiều trở ngại”.
Khi có thêm khách hàng, Iran sẽ thu được lợi nhuận cao hơn trên mỗi thùng dầu bán ra. Điều này có thể thúc đẩy đầu tư vào sản xuất và đưa thêm lượng lớn dầu ra thị trường thế giới. Bridget Payne, Giám đốc dự báo dầu khí của Oxford Economics, nhận định: “Nếu cơ sở hạ tầng còn nguyên vẹn và các tuyến xuất khẩu được mở lại, Iran có thể phục hồi sản lượng đã mất tương đối nhanh. Tuy nhiên, để nâng sản lượng vượt đáng kể mức trước xung đột sẽ cần nhiều thời gian hơn”.
Bà ước tính Iran có thể tăng thêm khoảng 1 triệu thùng/ngày so với mức trước xung đột trong vòng 2-3 năm nếu các lệnh trừng phạt, bao gồm cả trừng phạt thứ cấp, được dỡ bỏ hoàn toàn và lâu dài. “Tuy nhiên, điều đó đòi hỏi nguồn vốn nước ngoài, công nghệ và các dịch vụ kỹ thuật dầu khí”, bà nói.
