Một nhóm gồm 30 nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện Mỹ đang thúc ép chính quyền Tổng thống Donald Trump công khai chương trình vũ khí hạt nhân chưa từng được thừa nhận của Israel. Lá thư gửi Ngoại trưởng Marco Rubio, do dân biểu Joaquin Castro dẫn đầu, nhấn mạnh rằng Washington không còn lý do để biện minh cho sự im lặng, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng quân sự với Iran leo thang.
Theo tờ The Washington Post, các nghị sĩ lập luận rằng rủi ro tính toán sai lầm và leo thang hạt nhân hiện nay là hiện hữu. Họ khẳng định Quốc hội có trách nhiệm hiến định phải được thông tin đầy đủ về cán cân hạt nhân tại Trung Đông, nguy cơ leo thang từ bất kỳ bên nào, cũng như các kế hoạch dự phòng của chính quyền. "Chúng tôi tin rằng mình vẫn chưa được cung cấp những thông tin này", lá thư viết.
Áp lực trong chính quyền Trump
Các quan chức chính quyền Mỹ (yêu cầu ẩn danh) cho biết những lo ngại về leo thang hạt nhân cũng gây áp lực nội bộ. Một số ý kiến cho rằng Washington có thể chưa hiểu thấu đáo các "lằn ranh đỏ" của Israel. Israel hiện vẫn từ chối thừa nhận chương trình hạt nhân bí mật được xây dựng từ cuối thập niên 1950 và không có học thuyết công khai về cách sử dụng loại vũ khí này.
Sự thay đổi trong cách tiếp cận của Đảng Dân chủ
Lá thư này là dấu hiệu mới nhất cho thấy sự thay đổi sâu sắc trong cách tiếp cận của Đảng Dân chủ đối với Israel, xuất phát từ bất bình về thương vong dân thường tại Gaza, Bờ Tây, Lebanon và các hoạt động vận động hành lang thúc đẩy chiến tranh Iran. Sử gia Avner Cohen, chuyên gia hàng đầu về chương trình hạt nhân Israel, nhận định lá thư đã phá vỡ điều cấm kỵ kéo dài hơn nửa thế kỷ: "Trước đây không ai dám làm điều này. Chỉ riêng việc đặt câu hỏi công khai đã thay đổi hoàn toàn các quy tắc chung của cả hai đảng tại Mỹ".
Thỏa thuận im lặng năm 1969
Sự im lặng của Mỹ và Israel bắt nguồn từ thỏa thuận không chính thức năm 1969 giữa Tổng thống Richard Nixon và Thủ tướng Golda Meir. Khi đó, Washington chấp nhận sự mơ hồ về hạt nhân của Israel và đồng ý bảo vệ nước này trước giám sát quốc tế. Các nghị sĩ lập luận rằng chính sách này đang làm xói mòn uy tín của Mỹ, khi Washington cố gắng hạn chế chương trình hạt nhân của Iran, Ả Rập Xê-út và UAE nhưng lại nhắm mắt làm ngơ trước kho vũ khí của Israel. "Chúng ta không thể xây dựng một chính sách chống phổ biến hạt nhân nhất quán cho Trung Đông nếu vẫn giữ thái độ im lặng về năng lực hạt nhân của một bên trọng yếu trong cuộc xung đột", lá thư viết.
Phản ứng từ các chuyên gia
Daryl Kimball, Giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí, cho biết Israel kiên quyết giữ nguyên hiện trạng vì việc không thừa nhận giúp họ chuyển hướng sự chú ý sang hoạt động hạt nhân của các nước láng giềng. Hồi tháng Ba, dân biểu Castro từng yêu cầu quan chức Bộ Ngoại giao Thomas DiNanno công khai năng lực hạt nhân của Israel nhưng bị từ chối. Trả lời phỏng vấn The Post, ông Castro nhấn mạnh Mỹ "không nên giữ bí mật về thông tin của quốc gia khác chỉ vì sự nể nang, khi an nguy của quân nhân, nền kinh tế và đất nước chúng ta đang bị đe dọa".
Kịch bản đáng lo ngại
Một kịch bản được giới chức Mỹ đặc biệt quan tâm là khả năng hệ thống phòng không của Israel bị tê liệt trước hỏa lực tên lửa từ các nước láng giềng. Liệu Israel có dùng đến hạt nhân khi đối mặt với thương vong dân thường quá lớn hay không là chủ đề được thảo luận "thường xuyên" trong chính quyền. Vào tháng Ba, tên lửa Iran từng bắn trúng các thành phố Dimona và Arad, gần các cơ sở nghiên cứu hạt nhân chính của Israel. Dù không gây ra sự cố phóng xạ, cuộc tấn công đã phơi bày lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ của nước này.
Yêu cầu thông tin chi tiết
Lá thư gửi Ngoại trưởng Rubio yêu cầu các thông tin chi tiết về khả năng làm giàu uranium, địa điểm sản xuất vật liệu phân hạch và các lằn ranh đỏ mà Israel đã thông báo cho Mỹ. Ông Castro khẳng định sẽ công khai phản hồi của chính quyền Trump khi nhận được. "Đây không phải là điều nên được giấu kín với thế giới", ông kết luận.
