Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thuộc Liên Hợp Quốc vừa đưa ra cảnh báo về một cuộc khủng hoảng nhân đạo đang diễn ra tại eo biển Hormuz, nơi có tới 20.000 thuyền viên trên khoảng 2.000 tàu bị mắc kẹt do tình trạng đóng cửa kéo dài của tuyến hàng hải chiến lược này.
Áp lực tâm lý và nguy hiểm rình rập
Theo IMO, các thủy thủ đang phải đối mặt với những yếu tố nguy hiểm tiềm ẩn và áp lực tâm lý nặng nề khi bị kẹt trong vùng chiến sự. The Conversation dẫn lời các chuyên gia cho biết, họ sống trong nỗi lo thường trực về nguy cơ trúng tên lửa hoặc mảnh vỡ, không thể nghỉ ngơi tại các bến cảng an toàn vì các cảng trong khu vực đều không đảm bảo an ninh.
Thiếu thốn nhu yếu phẩm và nguy cơ lừa đảo
Dự trữ thực phẩm và nước uống trên nhiều tàu đang cạn kiệt, buộc các thủy thủ đoàn phải phân bổ lại khẩu phần và phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ các tổ chức từ thiện. Tuy nhiên, hoạt động cứu trợ cũng gặp nhiều hạn chế do các đội cứu trợ phải đối mặt với rủi ro. Nhiều thuyền viên đã hết hạn hợp đồng lao động nhưng không thể hồi hương, có nguy cơ không được trả lương. Một số tàu thậm chí trở thành mục tiêu của các băng nhóm lừa đảo giả danh nhà chức trách Iran, đề nghị “đảm bảo hành trình an toàn” qua eo biển để đổi lấy tiền điện tử.
Bối cảnh tồi tệ hơn thời COVID-19
Cuộc khủng hoảng này gợi nhắc lại thời kỳ đại dịch COVID-19, khi khoảng 400.000 thuyền viên bị kẹt trên biển vì lệnh phong tỏa. Tuy nhiên, tình hình hiện tại còn nghiêm trọng hơn khi các thủy thủ phải đối mặt với nguy cơ từ xung đột quân sự. Công ước Lao động Hàng hải yêu cầu chủ tàu cung cấp chỗ ở, thực phẩm, chi phí y tế và hỗ trợ hồi hương, nhưng việc thực thi phụ thuộc vào quốc gia đăng ký tàu. Nhiều tàu treo “cờ thuận tiện” khiến việc kiểm tra gặp khó khăn.
Nguy cơ bị bỏ rơi và “tàu bóng tối”
Một số tàu thương mại mắc kẹt đã trở thành mục tiêu quân sự của cả Iran và Mỹ. Thuyền viên đối mặt với nguy cơ bị chủ tàu bỏ rơi, không được trả lương. Luật hàng hải buộc họ phải ở lại tàu trừ khi tàu bị chìm. Năm 2025, có 6.223 thuyền viên bị bỏ rơi trên 410 tàu, nợ lương 25,8 triệu USD, chỉ thu hồi được 16,5 triệu USD. Phần lớn các vụ bỏ rơi liên quan đến “tàu ma” hay “tàu bóng tối” chuyên vận chuyển dầu, khí hóa lỏng vi phạm lệnh trừng phạt. Đội tàu này chiếm khoảng 20% tàu chở dầu và 7,5% tàu chở khí hóa lỏng, thường có thông tin không minh bạch, bảo hiểm không đầy đủ và sử dụng lao động trái phép. Hơn một nửa số tàu này đã trên 15 năm tuổi, xuống cấp và hoạt động tại các cảng ít bị kiểm tra.
Khó khăn trong hồi hương
Ngay cả với những tàu còn được chủ hỗ trợ, việc hồi hương vẫn vô cùng khó khăn do Iran kiểm soát chặt eo biển và Mỹ phong tỏa các cảng của Iran. Ngoài ra, khủng hoảng nhiên liệu đẩy giá vé máy bay lên cao, khiến nhiều chủ tàu không đủ khả năng chi trả chi phí hồi hương cho toàn bộ thủy thủ đoàn.
Mỹ gần đây đã chặn bắt tàu chở dầu M/T Tifani, không mang quốc tịch và bị trừng phạt, nhấn mạnh sẽ tiếp tục thực thi pháp luật hàng hải để ngăn chặn các tàu hỗ trợ Iran. Cuộc khủng hoảng tại Hormuz đang đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng và quyền lợi của hàng nghìn thủy thủ, đòi hỏi sự can thiệp khẩn cấp từ cộng đồng quốc tế.
