Iraq và Pakistan đã đạt được các thỏa thuận riêng rẽ với Iran nhằm đảm bảo việc vận chuyển dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng qua eo biển Hormuz, theo thông tin từ Reuters. Các thỏa thuận này cho thấy khả năng kiểm soát dòng chảy năng lượng của Tehran tại khu vực chiến lược này.
Chuyển hướng chiến lược của Iran
Theo chuyên gia Claudio Steuer từ Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, Iran đã thay đổi chiến thuật từ phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz sang kiểm soát quyền tiếp cận. "Hormuz đang trở thành tuyến vận tải có sự kiểm soát", ông Steuer nhận định. Điều này đánh dấu sự điều chỉnh trong lập trường của Tehran, vốn trước đây tìm cách siết chặt lưu thông qua eo biển.
Thỏa thuận với Iraq
Iraq, một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi eo biển Hormuz bị đóng, đã đạt được thỏa thuận với Iran. Theo đó, Iran đảm bảo hành lang an toàn cho hai tàu chở dầu cỡ lớn, mỗi tàu chở khoảng 2 triệu thùng dầu thô, đi qua eo biển vào ngày 10/5. Một quan chức Bộ Dầu mỏ Iraq cho biết Baghdad đang tiếp tục tìm kiếm sự chấp thuận cho các chuyến vận chuyển khác, do nguồn thu từ dầu mỏ chiếm tới 95% ngân sách quốc gia. "Iraq là đồng minh thân cận của Iran, bất kỳ sự suy yếu nào của kinh tế Iraq cũng sẽ gây tổn hại tới lợi ích kinh tế của Iran tại Iraq", quan chức này nhấn mạnh. Iran yêu cầu Iraq nộp hồ sơ cho từng tàu chở dầu, dưới sự giám sát của hải quân Iran.
Thỏa thuận với Pakistan
Tương tự, Pakistan phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ vùng Vịnh và đang đối mặt với chi phí nhiên liệu tăng cao. Hai tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng của Qatar đã vượt qua eo biển Hormuz và đang trên đường tới Pakistan, sau thỏa thuận song phương giữa Islamabad và Tehran. Một nguồn tin Pakistan tham gia đàm phán cho biết thỏa thuận từng gặp trục trặc do lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran thay đổi yêu cầu. "Chúng tôi vẫn đang kiên trì theo đuổi đàm phán", nguồn tin cho hay. Qatar không trực tiếp tham gia nhưng đã thông báo cho Mỹ về tình hình.
Tác động toàn cầu
Theo các nguồn thạo tin, nhiều quốc gia khác cũng đang xem xét các thỏa thuận song phương với Iran, khi chi phí năng lượng leo thang gây sức ép lớn lên nền kinh tế. Chuyên gia Saul Kavonic từ công ty tư vấn MST Marquee nhận định: "Khi ngày càng nhiều chính phủ sẵn sàng đạt thỏa thuận riêng với Iran, điều này sẽ bình thường hóa việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz". Trước chiến sự, khoảng 3.000 tàu đi qua Hormuz mỗi tháng, nhưng hiện chỉ còn khoảng 5% so với mức trước chiến sự. Sự gián đoạn này khiến giá dầu Brent tăng hơn 50%, giá khí tự nhiên hóa lỏng tại châu Âu và châu Á tăng 35-50%.
Trong các cuộc đàm phán với Mỹ, Iran muốn duy trì quyền kiểm soát eo biển sau chiến sự, được bồi thường, nới lỏng trừng phạt và tiếp cận các tài sản bị phong tỏa. Tổng thống Trump gọi các điều kiện này là "vô lý", làm giảm hy vọng về một thỏa thuận chấm dứt xung đột sớm.
Bài viết giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật", đề cập đến cải cách thể chế, sắc tộc, tôn giáo, dầu mỏ và khí đốt tại hai khu vực này.
