Chỉ trong vòng vài giờ ngày 19/6, Iran đã phát đi hai thông điệp hoàn toàn trái ngược về tương lai tiến trình hòa bình với Mỹ và tình hình tại eo biển Hormuz. Trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz và cho rằng các điều kiện của thỏa thuận với Mỹ chưa được đáp ứng, Bộ Ngoại giao Iran lại khẳng định vẫn mở cửa eo biển, cam kết tuân thủ thỏa thuận sơ bộ vừa đạt được với Mỹ, đồng thời cho biết các bước chuẩn bị cho đối thoại với Washington đang được đẩy nhanh và đàm phán có thể diễn ra trong vài ngày tới.
Những tuyên bố trái ngược
Trong thông báo chính thức chiều 19/6, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết các công tác chuẩn bị cho vòng đối thoại mới với Mỹ đang được triển khai khẩn trương. Ông Baqaei nhấn mạnh các cuộc thương lượng không thể tiếp tục trì hoãn bởi hai bên đã đạt được một thỏa thuận sơ bộ trước đó. Theo quan chức này, thành công của tiến trình đàm phán phụ thuộc vào việc khởi động đúng thời điểm và duy trì việc thực thi các điều khoản đã thống nhất.
Cùng ngày, Cơ quan Quản lý hàng hải Iran thông báo các tàu muốn đi qua eo biển Hormuz phải gửi đề nghị trước 48 giờ để được sắp xếp lộ trình lưu thông. Động thái này được nhiều nhà quan sát xem là bằng chứng cho thấy Iran chưa thực hiện một cuộc phong tỏa hoàn toàn Hormuz. Thay vào đó, Tehran đang áp dụng cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn đối với tuyến hàng hải chiến lược này. Các tuyên bố từ Bộ Ngoại giao và cơ quan hàng hải Iran cũng gián tiếp bác bỏ những thông tin cho rằng Tehran đã từ bỏ đối thoại với Washington sau khi Israel gia tăng các cuộc tấn công vào Lebanon.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ trước đó, IRGC lại phát đi thông báo mang màu sắc đối đầu rõ rệt. Trong tuyên bố được phát trên các kênh vô tuyến hàng hải, lực lượng này khẳng định eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng cho đến khi Israel rút khỏi miền nam Lebanon, lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran được dỡ bỏ hoàn toàn và quân đội Mỹ rút khỏi Vịnh Ba Tư cùng khu vực lân cận. IRGC cáo buộc Washington chưa thực hiện đầy đủ các cam kết trong bản ghi nhớ được Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký kết hôm 18/6. Tuyên bố trên được đưa ra chỉ vài giờ sau khi vòng đàm phán Mỹ - Iran dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ bị hoãn.
Khác biệt nằm ở đâu?
Theo các nguồn trung gian tham gia hòa giải giữa Mỹ và Iran, trở ngại lớn nhất hiện nay không nằm ở Washington mà ở chính Tehran. Trước khi thỏa thuận được hai bên ký kết, các nguồn tin tiết lộ với Wall Street Journal rằng giới an ninh và quân sự Iran, đứng đầu là IRGC, vẫn chưa chính thức phê chuẩn thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột. Dự thảo thỏa thuận hiện vẫn đang được các quan chức an ninh theo đường lối cứng rắn xem xét.
Theo các nhà trung gian, nhóm này quan tâm nhiều hơn tới việc khôi phục năng lực răn đe, tránh để Mỹ và Israel tuyên bố chiến thắng hơn là nhanh chóng khép lại cuộc đối đầu. Chính quá trình thẩm định nội bộ phức tạp này đã nhiều lần làm chậm các nỗ lực hòa giải trước đây. Một chi tiết đáng chú ý là các nhà trung gian hiện phải duy trì hai kênh tiếp xúc riêng biệt, một kênh làm việc với giới ngoại giao Iran và một kênh làm việc trực tiếp với IRGC.
Điều đó cho thấy vấn đề không đơn thuần là sự bất đồng quan điểm, mà phản ánh thực tế quyền lực tại Iran được phân bổ giữa nhiều trung tâm ảnh hưởng khác nhau. Trong những tháng gần đây, ảnh hưởng của IRGC đối với các quyết định chiến tranh và hòa bình được cho là đã gia tăng đáng kể. ISW đánh giá trong báo cáo tháng 4/2026 rằng IRGC đang đóng vai trò lớn hơn bình thường trong tiến trình đàm phán với Mỹ, vốn trước đây chủ yếu thuộc thẩm quyền của bộ máy ngoại giao dân sự. Reuters từng dẫn các nguồn tin cấp cao cho biết IRGC đã siết chặt quyền kiểm soát đối với quá trình hoạch định chiến lược trong thời chiến, thúc đẩy một đường lối cứng rắn hơn trong các vấn đề an ninh khu vực.
Reuters cũng nhận định quá trình đàm phán dẫn tới thỏa thuận sơ bộ Mỹ - Iran nhiều lần bị cản trở bởi các phản ứng chậm và phân mảnh từ phía Tehran, phản ánh cơ chế ra quyết định phức tạp giữa các cơ quan dân sự, quân sự và các thiết chế quyền lực khác của Iran. Trong khi đó, nhiều chuyên gia cho rằng chính quyền Tổng thống Pezeshkian và Bộ Ngoại giao có động cơ rõ ràng để duy trì đối thoại với Mỹ nhằm giảm áp lực kinh tế, khôi phục thương mại và tránh nguy cơ xung đột kéo dài. Ngược lại, IRGC lo ngại việc chấm dứt đối đầu quá sớm có thể bị xem là một sự nhượng bộ trước Washington và Tel Aviv.
Không phải hỗn loạn mà là chiến thuật hai tầng?
Yếu tố khiến tiến trình hòa bình trở nên mong manh hơn là tình hình Lebanon. Những ngày qua, Israel liên tục mở rộng các đợt không kích nhằm vào nhiều khu vực trên lãnh thổ Lebanon. Theo Bộ Y tế Lebanon, các cuộc tấn công mới nhất khiến ít nhất 47 người thiệt mạng và gần 100 người bị thương. Trên mạng xã hội X, ông Seyed Mehdi Tabatabaei, cố vấn cấp cao của Tổng thống Pezeshkian, đã công khai yêu cầu Mỹ phải ngăn Israel phá hoại các nỗ lực hòa bình trong khu vực.
Theo các nguồn ngoại giao, Iran hiện coi việc Israel tiếp tục hoạt động quân sự tại Lebanon là phép thử đối với cam kết của Washington. Tehran cho rằng Mỹ phải chứng minh khả năng kiểm soát đồng minh nếu muốn tiến trình hòa giải tiếp tục được duy trì. Nhiều chuyên gia nhận định những tín hiệu trái ngược từ Tehran không nhất thiết phản ánh sự hỗn loạn trong chính sách đối ngoại. Thay vào đó, Iran có thể đang áp dụng chiến thuật hai tầng thông điệp.
Ở tầng thứ nhất, Bộ Ngoại giao phát đi tín hiệu trấn an thị trường, duy trì cánh cửa ngoại giao và cho thấy Tehran vẫn sẵn sàng đối thoại. Ở tầng thứ hai, IRGC duy trì áp lực quân sự, sử dụng Hormuz và vấn đề Lebanon như những đòn bẩy để buộc Mỹ và Israel đưa ra thêm nhượng bộ. Nói cách khác, hai thông điệp tưởng như đối lập có thể đang phục vụ cùng một mục tiêu: gia tăng vị thế thương lượng của Iran trước khi bước vào giai đoạn đàm phán được xem là khó khăn nhất, nơi các bên sẽ phải giải quyết những vấn đề gai góc hơn như trừng phạt kinh tế, chương trình hạt nhân và cấu trúc an ninh khu vực.
