Tết Đoan ngọ (hay Tết Đoan dương) từ lâu đã là một nét đẹp văn hóa truyền thống không thể thiếu của người Việt vào ngày 5/5 âm lịch, thường được dân gian gọi là Tết “giết sâu bọ”. Theo quan niệm xưa, ngày lễ này mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, là dịp để người dân hướng về nguồn cội, cầu chúc bình an, sức khỏe và mong mưa thuận gió hòa. Nhân dịp Tết Đoan ngọ 2026, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức trưng bày chuyên đề “Tết Đoan ngọ xưa và nay” nhằm tôn vinh nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc.
Không gian trưng bày hai chủ đề
Không gian trưng bày được kết cấu mạch lạc xoay quanh hai chủ đề: “Tết Đoan ngọ dân gian truyền thống” và “Tết Đoan ngọ trong cung đình Thăng Long thời Lê”. Chủ đề đầu tiên lấy bối cảnh là nếp nhà truyền thống ba gian, với gian giữa dành để thờ cúng tổ tiên, bày mâm lễ cúng từ sáng sớm gồm hương nến, hoa quả đầu mùa (vải, mận, dưa hấu), bánh tro và rượu nếp để cầu bình an, mùa màng tươi tốt. Sau khi hạ lễ, cả nhà sẽ thụ lộc để “giết sâu bọ”. Theo quan niệm xưa, việc ăn rượu nếp, bánh tro, trứng luộc và các loại quả chua chát lúc sáng sớm sẽ giúp tiêu trừ “sâu bọ” trong người.
Tái hiện không gian bếp và phòng khách
Hai bên là không gian bếp và phòng khách. Gian bếp xưa tái hiện trọn vẹn không khí tất bật ngày giáp Tết với tục ủ cơm rượu nếp, ngâm rượu thuốc, gói bánh tro và nấu các loại chè cổ truyền. Điểm nhấn đặc biệt là phong tục hái thảo mộc vào đúng giờ Ngọ để làm thuốc dùng cho cả năm, nơi những loài cây quen thuộc như ngải cứu, tía tô, đinh lăng hay hoa nhài được tôn vinh như một phần di sản trong tri thức y học dân gian của người Việt. Phòng khách được bày trí với các vật phẩm tâm linh dành cho người già và trẻ nhỏ để tránh vận may. Các hiện vật độc đáo này được phục dựng dựa trên tư liệu ảnh cổ quý giá của Henri Oger, Nguyễn Văn Huyên và Bảo tàng Quai Branly (Pháp).
Không gian trưng bày đã tái hiện chân thực và dung dị các phong tục đặc sắc trong ngày Tết Đoan ngọ cổ truyền. Cách trưng bày công phu, độc đáo thu hút nhiều sinh viên và khách tham quan tìm hiểu về ngày lễ này. Khu trưng bày cũng tái hiện một phần không gian thời đại cũ với thiết kế công phu, mang đậm màu sắc hoài cổ. Sự kiện thu hút sự quan tâm của sinh viên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc tại Đại học Thủy lợi đến học tập, trải nghiệm.
Chủ đề cung đình Thăng Long thời Lê
Chủ đề “Tết Đoan ngọ trong cung đình Thăng Long thời Lê” được trưng bày tại Nhà N14, Khu di sản Hoàng thành Thăng Long. Hai bên tòa nhà được tô điểm bằng những bức tranh cung cấp thông tin về nghi lễ, phong tục dịp Tết Đoan ngọ. Bên trái là tranh vẽ phỏng dựng các nghi lễ trong cung đình xưa như cúng tế tổ tiên, lễ thiết triều, lễ ban quạt, lễ ban yến. Bên phải là các phong tục như khảo cây, đổ bệnh cho cây, xâu lỗ tai cho bé gái. Bên trong trưng bày những bài thơ về phong tục Tết Đoan ngọ.
Không gian lễ ban quạt được phỏng dựng qua mô hình hai vị quan: một vị quan Tư lễ ban quạt và một vị quan trong triều nhận quạt. Ngoài ra, có hiện vật mô hình phỏng dựng 12 Biểu dâng lên chúc mừng nhà vua, mô hình phỏng dựng quạt do xã Đào Xá làm trong lễ ban quạt của triều đình. Sự kiện thu hút nhiều du khách nước ngoài tìm hiểu về đời sống sinh hoạt Tết hoàng cung xưa. Trải nghiệm là cầu nối tuyệt vời giúp du khách đương đại thấu hiểu và chạm vào đời sống sinh hoạt Tết hoàng cung một thời.
