Tại Iran, phe cứng rắn và phe ôn hòa đang đưa ra những diễn giải trái ngược về thỏa thuận hòa bình tạm thời với Mỹ, theo kênh Al Jazeera. Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei được cho là đã bày tỏ sự dè dặt đối với biên bản ghi nhớ (MoU) với Mỹ, tiếp thêm động lực cho phe cứng rắn vốn phản đối nhượng bộ Washington.
Lập trường của ông Khamenei
Ông Khamenei chưa xuất hiện công khai kể từ khi kế nhiệm cha mình làm Lãnh tụ Tối cao vào tháng 3. Tuy nhiên, trong tuyên bố bằng văn bản ngày 18/6, ông nói: “Về nguyên tắc, tôi có quan điểm khác đối với biên bản MoU”. Dù vậy, ông vẫn phê duyệt văn kiện sau khi nhận được cam kết từ Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC) và Tổng thống Masoud Pezeshkian về việc bảo vệ quyền lợi quốc gia và lợi ích của "Trục Kháng chiến". Tuyên bố cho biết ông Pezeshkian “đã khẳng định rõ ràng rằng nếu phía Mỹ đưa ra những yêu sách quá mức, Iran sẽ không chấp nhận”. Các cuộc đàm phán trực tiếp sắp tới “không đồng nghĩa với việc chấp nhận lập trường của đối phương”.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết ông Khamenei yêu cầu thỏa thuận phải được ít nhất 3/4 thành viên SNSC, gồm các chỉ huy quân sự cấp cao, thông qua. Gần như toàn bộ hội đồng đã bỏ phiếu ủng hộ, dù chi tiết biểu quyết chưa được xác nhận độc lập.
Giới chức Iran nói gì?
SNSC ra tuyên bố trấn an ông Khamenei rằng cơ quan sẽ bảo vệ “các quyền của dân tộc Iran và mặt trận kháng chiến”, đồng thời tưởng nhớ các lãnh đạo thiệt mạng trong xung đột với Mỹ. Hội đồng sẽ thúc đẩy đàm phán trong trạng thái “cảnh giác” và chuẩn bị phương án đáp trả nếu Mỹ vi phạm thỏa thuận.
Tổng thống Pezeshkian gọi văn bản là “một tài liệu lịch sử và là thông điệp từ một Iran hùng mạnh rằng hòa bình sẽ được hiện thực hóa trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau”. Ông viết trên X: “Văn bản này phản ánh tiếng nói của một dân tộc không đánh đổi phẩm giá và độc lập của mình trước bất kỳ sự đe dọa hay sức ép nào”.
Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf cảm ơn ông Khamenei vì “thông điệp chỉ đạo sáng suốt và đầy định hướng”. Ông cho rằng bản ghi nhớ mới là “khởi đầu của một chặng đường khó khăn và đầy quanh co”. Ghalibaf tự xem mình là “tư lệnh kinh tế thời hậu chiến” và muốn được trao quyền quyết định trong đàm phán: “Tôi không phải là người ngồi chờ mà không đưa ra quyết định. Tôi đề nghị các ý kiến phục vụ cho việc ra quyết định phải được chuẩn bị để tôi có thể đưa ra quyết định đúng đắn”. Ông kêu gọi các cơ quan “tiếp quản trận tuyến từ các đơn vị phóng tên lửa, giữ vững vị thế của chúng ta và giúp người dân thoát khỏi áp lực kinh tế”.
Vì sao phe cứng rắn phản đối?
Những người ủng hộ ông Khamenei cho rằng các nhà đàm phán phải tiếp tục yêu cầu kiểm soát eo biển Hormuz và nên rời bàn đàm phán nếu thỏa thuận không bao gồm điều khoản này. Các cuộc mít tinh đêm tại nhiều thành phố xuất hiện chỉ trích ông Pezeshkian, Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi – những người bị phe cứng rắn coi là có khả năng nhượng bộ Mỹ nhất.
Một số nghị sĩ cứng rắn yêu cầu mở lại Quốc hội vốn gần như ngừng hoạt động từ khi chiến tranh bùng nổ, để ngăn chặn thỏa thuận gây hại cho Iran. Nghị sĩ bảo thủ Mohammad Mannan Raisi viết trên X: “Hãy công bằng và mở lại Quốc hội. Lãnh tụ tối cao của tôi đang bị bỏ lại một mình”. Tại Mashhad, Đại giáo chủ Ahmad Alamolhoda tuyên bố “cuộc chiến của chúng ta với Washington vẫn chưa kết thúc”.
Sáng 20/6, các tờ báo Iran đăng thông điệp của ông Khamenei và nội dung bản ghi nhớ. Nhật báo bảo thủ cho rằng lãnh tụ tối cao cho phép ký thỏa thuận nhưng kèm điều kiện, nhấn mạnh con đường hòa bình còn khó khăn. Trong khi đó, tờ cải cách Etemad mô tả bản ghi nhớ là “văn kiện chiến thắng”, phản ánh sự khác biệt sâu sắc giữa hai phe.
