Trong cuộc hội đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh ngày 14/5, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhắc đến khái niệm 'Bẫy Thucydides' để cảnh báo về nguy cơ xung đột khi một cường quốc đang lên đối đầu với một cường quốc thống trị. Ông Tập dẫn lịch sử Hy Lạp cổ đại, cụ thể là cuộc chiến giữa hai thành bang Athens và Sparta, để minh họa cho mối nguy hiểm này.
Khái niệm 'Bẫy Thucydides' là gì?
Thucydides là một vị tướng và sử gia người Athens cổ đại, người đã ghi chép về Chiến tranh Peloponnese lần thứ hai (431 TCN - 404 TCN). Tác phẩm của ông được xem là một trong những bộ sử quân sự đầu tiên của nhân loại. Trong đó, Thucydides cho rằng nguyên nhân chính của cuộc chiến là do sự trỗi dậy của Athens khiến Sparta lo sợ và buộc phải bước vào chiến tranh. Khái niệm 'Bẫy Thucydides' được nhà lý thuyết quan hệ quốc tế Graham Allison đặt ra vào đầu những năm 2010, dựa trên ý tưởng rằng khi một cường quốc thống trị phải đối mặt với một thế lực đang trỗi dậy, xung đột giữa hai bên rất dễ xảy ra, thậm chí khó tránh khỏi.
Ông Tập cảnh báo Mỹ về 'Bẫy Thucydides'
Phát biểu trước ông Trump tại Đại lễ đường Nhân dân, ông Tập nhấn mạnh rằng thế giới đang ở một bước ngoặt mới và đặt câu hỏi: 'Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua 'bẫy Thucydides' để xây dựng một mô hình quan hệ mới giữa các cường quốc hay không?' Theo các chuyên gia, việc ông Tập liên tục nhắc tới khái niệm này là một phần trong nỗ lực ngoại giao của Bắc Kinh nhằm xây dựng hình ảnh một 'cường quốc có trách nhiệm', có thể chung sống hòa bình với Mỹ.
Phân tích của giới chuyên gia
Daniel Sutton, chuyên gia nghiên cứu Thucydides tại Đại học Cambridge, nhận định rằng ý tưởng cốt lõi của 'Bẫy Thucydides' là khi một cường quốc thống trị đối mặt với một thế lực đang trỗi dậy, xung đột rất dễ xảy ra. Giáo sư Graham Allison từng chỉ ra 16 thời điểm trong lịch sử khi một cường quốc mới nổi đe dọa thay thế vị thế của cường quốc dẫn đầu, và 12 trong số đó đã kết thúc bằng xung đột. Tuy nhiên, Trung Quốc không coi 'Bẫy Thucydides' là một kết cục tất yếu, mà là nguy cơ hoàn toàn có thể tránh được.
Khái niệm mới: 'Mối quan hệ chiến lược ổn định mang tính xây dựng'
Tại cuộc hội đàm, ông Tập cũng đưa ra khái niệm mới: 'mối quan hệ chiến lược ổn định mang tính xây dựng', phản ánh nỗ lực của Bắc Kinh và Washington trong việc tái định hình quan hệ song phương. Ông Tập nhấn mạnh rằng sự ổn định chiến lược này phải dựa trên hợp tác, cạnh tranh được điều tiết hợp lý, bất đồng có thể kiểm soát và hòa bình mang tính dự báo. Ông khẳng định đây không chỉ là một khẩu hiệu, mà cần được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể từ cả hai phía.
