Thế Giới Ngầm Vô Hình Ở Canada: Cuộc Sống Dưới Lòng Đất Của Hàng Nghìn Người
Vào một ngày mùa đông lạnh giá ở Toronto, Canada, tuyết bay nghiêng trong gió, bầu trời mang màu xám chì với tầm nhìn mờ mịt. Trên phố Adelaide Street West, lác đác những người mặc áo phao dày cộp để chống lại cái lạnh âm 14 độ C, lặng lẽ bước trên vỉa hè đầy bùn nhão từ tuyết tan. Đường phố gần như im ắng một cách bất thường, khiến du khách lần đầu có thể lầm tưởng thành phố lớn nhất và đông dân nhất Canada này như một khu rừng bê tông hoang vắng, thay vì sự nhộn nhịp của trung tâm kinh tế hàng đầu. Nhưng bí mật nằm ngay dưới lòng đất.
Mạng Lưới PATH: Trái Tim Ngầm Của Toronto
Khi bước xuống lòng đất, một thế giới hoàn toàn khác mở ra. PATH, mạng lưới đường đi bộ dưới lòng đất dài 30 km như mê cung, nối liền các cửa hàng, nhà hàng, khu căn hộ, tháp văn phòng, ga tàu điện ngầm và điểm tham quan du lịch. Vào mùa đông, hàng nghìn nhân viên văn phòng ở trung tâm tài chính Canada chuyển hẳn cuộc sống xuống đây, tránh cái lạnh khắc nghiệt bên ngoài. Họ thường bị đùa là "chuột chũi" hay "những kẻ sống dưới lòng đất", và nhiều tin đồn nói rằng một khi bước vào PATH, bạn có thể bị lạc và không bao giờ tìm được đường ra.
Amy Harrell, CEO Hiệp hội Cải thiện Khu Kinh doanh Financial District Toronto, giải thích: "PATH không chỉ là trung tâm mua sắm dưới lòng đất mà còn là một phần trong cách Toronto vận hành mỗi ngày." Thành phố này được biết đến như một nơi được bảo vệ khỏi thời tiết, nằm bên trong một thành phố, kết nối những người làm việc, di chuyển, ăn uống và khám phá khu trung tâm.
Cuộc Sống Hàng Ngày Trong Lòng Đất
Ở Khu Tài chính, nơi tập trung các ngân hàng lớn nhất Canada, người địa phương dễ dàng phân biệt với du khách nhờ việc họ gần như không mang theo đồ chống rét. Thay vì áo khoác mùa đông, họ sải bước trong áo gile phao hoặc nỉ. Phụ nữ ăn mặc chỉn chu, đeo thẻ nhân viên, có thể mang giày hở gót, áo sát nách, và quần âu dài phẳng phiu không một vết muối bẩn từ tuyết.
Jadiel Teófilo, một kỹ sư phần mềm 28 tuổi chuyển từ Brazil đến Toronto ba năm trước, chia sẻ: "Nhờ có PATH nên tôi không phải ở ngoài trời lạnh quá nhiều." Anh sống gần Scotiabank Arena và làm việc ở Scotia Plaza, với quãng đường đi bộ 15 phút hoàn toàn nằm trong PATH. Trang phục đi làm mùa đông của anh chỉ gồm áo mưa mỏng, áo thun và giày sneaker – đến nay anh vẫn chưa cần mua giày chống tuyết.
Ngoài công việc, PATH trở thành nơi anh mua thực phẩm hàng tuần, chạy việc ở hiệu thuốc, và thậm chí đi vật lý trị liệu vì bong gân cổ tay. Teófilo nói: "Ấn tượng đầu tiên của tôi là mọi thứ rất đẹp, có đủ mọi cửa hàng bạn cần. Mọi thứ đều sạch sẽ, các tòa nhà được bảo trì tốt, chỉ khó tìm đường."
Lịch Sử Và Thách Thức Của PATH
PATH không chỉ được tạo ra để tránh thời tiết. Lối đi bộ ngầm đầu tiên của Toronto được xây dựng năm 1900 khi công ty T. Eaton đào một đường hầm nối cửa hàng chính trên phố Yonge với khu bán hàng giảm giá. Một đường hầm khác nối Union Station với khách sạn sang trọng Royal York cũng được xây để bảo vệ khách thượng lưu khỏi sự hỗn độn nơi trung tâm thành phố, theo Laura Miller, phó giáo sư kiến trúc tại Đại học Toronto. Ban đầu, mạng lưới này là chiến lược thương mại, không phải để phục vụ cộng đồng tránh rét.
Ý tưởng phát triển tư nhân vẫn chi phối PATH hiện nay, với mỗi đoạn đường thuộc sở hữu của các nhà phát triển bất động sản. Điều này dẫn đến một mạng lưới chắp vá, mở rộng tự phát, đôi khi tạo ra những ngõ cụt bất ngờ và cấu trúc phức tạp. Sau nhiều tháng vật lộn với hệ thống chỉ dẫn, Teófilo đã tự tạo ứng dụng dẫn đường mang tên Toronto PATH, sử dụng phần mềm quét và mô hình hóa 3D để lập bản đồ chi tiết.
So Sánh Với Các Thành Phố Khác Và Sự Phát Triển
Canada có nhiều thành phố sở hữu hệ thống hạ tầng khép kín tương tự. Montreal có mạng lưới ngầm RÉSO, trong khi Edmonton và Winnipeg có các đường hầm và cầu vượt trên không. Toronto từng tự hào có mạng lưới đi bộ ngầm lớn nhất thế giới, nhưng năm 2023, kỷ lục Guinness đã được trao cho Montreal khi RÉSO vượt lên với tổng chiều dài 32 km.
Danny Pavlopoulos, người sáng lập công ty tổ chức tour đi bộ tại cả hai thành phố, tỏ ra dửng dưng: "Tôi yêu Toronto và đến đó thường xuyên. Nhưng ở Montreal, chúng tôi không quan tâm mấy chuyện như vậy. Đó là kiểu rất Toronto - luôn muốn hơn người khác một chút."
Dù vậy, PATH của Toronto vẫn đang phát triển mạnh mẽ. Trong 18 tháng qua, đã có 60 doanh nghiệp và tiện ích mới mở cửa, từ phòng tập pilates, yoga, mô phỏng golf trong nhà đến không gian vẽ tranh DIY. Adam Chen, một cư dân Toronto, nhận ra tiềm năng của PATH như một "không gian thứ ba" ngoài nhà và nơi làm việc. Anh tổ chức các buổi đi bộ miễn phí Happy Town walks mỗi sáng Thứ Bảy, tạo không gian ấm áp để mọi người kết nối trong mùa đông dài lạnh giá.
Harrell kết luận: "Mùa đông thực sự rất khó khăn với nhiều người sống ở trung tâm. Do ít được kết nối nên mọi người có cảm giác bị cô lập. Đây là lúc mọi người cần tụ tập nhất và không đâu phù hợp để tụ tập hơn PATH." Thế giới ngầm này không chỉ là nơi trú ẩn khỏi cái lạnh, mà còn là trái tim xã hội của một thành phố hiện đại.
