Đèo An Khê: Từ ranh giới hiểm trở đến mạch nối lịch sử
Đèo An Khê, với địa hình hiểm trở, từ lâu đã được xem như ranh giới tự nhiên chia cắt Tây Nguyên và miền duyên hải Nam Trung Bộ. Tuy nhiên, ẩn sau những dãy núi là mạng lưới giao thương cổ xưa – những 'con đường muối' đã hình thành từ hàng trăm năm trước, kết nối hai vùng đất tưởng chừng tách biệt.
Tiếng vọng từ quá khứ: Những con đường muối và làn sóng di dân
Sự gắn kết giữa Tây Nguyên và duyên hải không phải là điều mới mẻ. Từ thăm thẳm lịch sử, người H're ở Quảng Ngãi đã gùi muối, cá khô băng rừng lên vùng Bahnar, Xơ Đăng tại Kon Tum để đổi lấy lâm sản. Những lối mòn cổ mang tên 'tah ia klũ' (đường muối) kéo dài hàng chục ngày, trở thành huyết mạch giao thương.
Thương cảng Thu Xà ở Quảng Ngãi từng đóng vai trò như mối lương duyên giữa rừng Kon Tum và biển, nơi trầm hương, sáp ong, mây song được chuyển xuống đồng bằng. Sang đầu thế kỷ XX, nhiều dòng họ H're từ Ba Tơ, Sơn Hà di cư lên Kon Tum, lập làng và ở lại, để lại những thôn nhỏ với giọng nói đặc trưng Quảng Ngãi giữa đại ngàn.
Tương tự, tại đèo An Khê – ranh giới giữa Bình Định và Gia Lai – lịch sử cũng ghi nhận những bước chân mở cõi. Năm 1864, triều đình Huế tổ chức các đợt di dân lên khai khẩn, và đến đợt thứ ba (1877-1885) do quan kinh lý Phan Văn Điển dẫn dắt đã thành công, đưa 590 hộ lên định cư, hình thành cơ cấu tương đương một huyện trên cao nguyên.
Hiện tại và tương lai: Cao tốc mở ra vận hội mới
Những ngày cuối năm 2025, tuyến đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku tại Gia Lai đang được chuẩn bị các thủ tục cuối cùng để khởi công. Cùng lúc, tại Quảng Ngãi, cao tốc Quảng Ngãi - Bờ Y đã được thiết kế và dự kiến thực hiện trong năm 2026. Những con đường chiến lược này hứa hẹn rút ngắn khoảng cách, biến hành trình từng mất nhiều giờ thành chỉ vài chục phút.
Sự kiện sáp nhập tỉnh hoàn tất từ ngày 1-7-2025 đã mang lại một thay đổi căn bản: tất cả các tỉnh Tây Nguyên giờ đều có biển. Điều này mở ra chuỗi phát triển tất yếu: cửa khẩu - cao nguyên - biển, với quy hoạch thống nhất và thủ tục hành chính được đơn giản hóa.
Ông Nguyễn Hoàng Giang, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, nhấn mạnh: 'Phải khẩn trương, làm đến đâu chắc đến đó. Phải mở đường để tận dụng hết lợi thế của tỉnh Quảng Ngãi sau khi sáp nhập, quá nhiều tiềm năng ở phía Tây chưa tận dụng hết'. Gia Lai cũng đang cấp tốc triển khai các tuyến cao tốc kết nối để 'mở đường ra biển'.
Tây Nguyên ra biển lớn: Lợi thế cảng biển và dòng chảy thương mại mới
Cảng Quy Nhơn, một trong 10 cảng lớn nhất Việt Nam, mỗi năm xử lý hơn 12 triệu tấn hàng hóa. Với vị trí chiến lược, cảng không chỉ là cửa ngõ của Nam Trung Bộ - Tây Nguyên mà còn là tuyến ra biển cho hàng hóa từ Đông Bắc Campuchia, Nam Lào và một phần Thái Lan.
Khi tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku hoàn thành, cảng Quy Nhơn sẽ trở thành 'đòn bẩy' đưa hàng hóa cao nguyên ra biển nhanh nhất, ngắn nhất và rẻ nhất. Tài xế Nguyễn Đức Chính tại cửa khẩu Bờ Y chia sẻ: 'Nếu mở rộng quốc lộ 24 và có thêm đường cao tốc nối cửa khẩu Bờ Y với cảng Dung Quất, chúng tôi sẽ chọn ngay. Đường gần hơn, giảm rất nhiều chi phí và thời gian'.
Thống kê cho thấy, chỉ vài tháng sau sáp nhập, lưu lượng giao thông trên quốc lộ 24 và quốc lộ 19 đã tăng hơn 100% so với trước đây. Trong dòng xe đó, có không ít xe container chở nông sản từ Lào, Campuchia về các cảng biển Dung Quất và Quy Nhơn.
Du lịch rừng - biển: Hành trình một ngày đầy trải nghiệm
Ngành du lịch tỉnh mới đang thí điểm các tour kết nối Măng Đen - Quảng Ngãi - Sa Huỳnh - Lý Sơn, kết hợp khí hậu ôn đới, văn hóa bản địa Ba Na, Xơ Đăng với biển đảo, ẩm thực và trải nghiệm di sản núi lửa. Du khách trẻ như Hoài Anh hào hứng lên kế hoạch: 'Đêm ngủ ở Măng Đen, sáng xuống TP Quảng Ngãi ăn sáng, tắm biển Mỹ Khê. Chiều bắt tàu ra Lý Sơn xem núi lửa và ăn hải sản'.
Giữa tiết trời se lạnh những ngày giáp Tết Bính Ngọ 2026, cao nguyên Măng Đen lại dịu dàng trong sắc hồng của mai anh đào, như một lời mời gọi đến với vùng đất đang chuyển mình mạnh mẽ. Những con đường mới không chỉ nối liền địa lý, mà còn kết nối văn hóa, kinh tế và vận mệnh của hai vùng đất từng gắn bó qua bao thế kỷ.
